Miðjan á landrisinu mælist rétt vestan við fjallið Þorbjörn.


Landris
hefur mælst undanfarna daga. Jarðskjálftahrina
hefur verið í gangi á svæðinu á sama tíma. Óvissustig Almannavarna virkjað.

26.1.2020

Landris hefur
mælst frá 21. janúar og virðist miðja þess vera á Reykjanesskaganum rétt vestan
við fjallið Þorbjörn. Landrisið er óvenju hratt eða um 3-4 mm á dag og í
heildina er það orðið um 2 cm þar sem það er mest og kemur fram bæði á
síritandi GPS mælum og í bylgjuvíxlmælingum úr gervitunglum. Landrisið er
líklegast vísbending um kvikusöfnun á nokkurra km dýpi. Ef skýringin er
kvikusöfnun er hún enn sem komið er mjög lítil en gróft mat er að rúmmálið sé
af stærðargráðunni 1 milljón rúmmetrar (0,001 km3).  Þetta er niðurstaða samráðsfunda vísindamanna
sem haldnir voru á Veðurstofunni nú í morgun og eftir hádegi.

Atburðarásin er óvenjuleg fyrir svæðið

Nákvæmar
mælingar á jarðskorpuhreyfingum á Reykjanesskaganum ná yfir tæplega 3 áratugi.
Á því tímabili hefur sambærilegur landrishraði ekki mælst. Atburðarásin er því
óvenjuleg fyrir svæðið ef miðað er við reynslu undarfarinna áratuga. Landrisið
mælist samfara jarðskjálftahrinu austan við rismiðjuna (norðaustan við
Grindavík)  sem mælst hefur frá 21.
janúar. Stærstu skjálftarnir mældust 22. janúar og voru 3.7 og 3.6 að stærð og
fundust vel á Reykjanesskaganum og allt norður í Borgarnes.  Dregið hefur úr hrinunni síðustu daga.
Jarðskjálftahrinur eru algengar á svæðinu og þessi hrina getur ekki talist
óvenjuleg ein og sér. Það að landris mælist samfara jarðskjálftahrinunni, gefur
tilefni til þess að fylgjast sérstaklega náið með framvindu á svæðinu.

Skjalftar-og-sprungur

Kortið sýnir
skjálftavirkni norður af Grindavík frá 17. janúar, 2020. Rauðu rákirnar tákna
þekktar gossprungur. Svarti þríhyrningurinn sýnir staðsetningu SIL-jarðskjálftastöðvarinnar.

Dæmi um hraungos
úr sprungum á svæðinu á 13. öld

Landrisið
mælist á flekaskilum og innan eldstöðvakerfis Svartsengis sem er ýmist talið
sjálfstætt eldstöðvakerfi eða talið vera hluti stærra kerfis sem kennt er við
Reykjanes. Síðast gaus í kerfinu í Reykjaneseldum sem stóðu yfir með hléum á
tímabilinu 1210-1240 en á því tímabili gaus nokkrum sinnum þar af urðu þrjú
eldgos í Svartsengiskerfinu. Eldgosin voru hraungos á 1-10 km löngum
gossprungum en engin sprengigos eru þekkt í Svartsengiskerfinu. Stærsta gos í
hrinunni á 13. öld myndaði Arnarseturshraun (um 0,3 km3 og 20 km2). Algengast
er að gos af þessari gerð standi yfir í nokkra daga, uppí nokkrar vikur. 

Jarðskjálftavirkni
er mjög algeng á svæðinu og tengist flekahreyfingum, jarðhitavirkni og
hugsanlega innskotavirkni. Stærstu skjálftar sem mælst hafa á vesturhluta
Reykjanesskagans eru um 5,5 að stærð.

Nánari upplýsingar
um eldstöðvakerfið á Reykjanesi fá finna á Íslensku
eldfjallasjánni.

Mögulegar
sviðsmyndir

Atburðarrásin
hefur aðeins staðið yfir í nokkra daga og óvíst hvort að hún leiði til frekari
atburða sem hafi áhrif. Út frá þeim upplýsingum sem þegar liggja fyrir eru
eftirfarandi sviðsmyndir mögulegar án þess að hægt sé að segja til um hver
þeirra er líklegust eða hversu hratt atburðarásin mun þróast.

Ef landris
stafar af kvikusöfnun:

  • Kvikusöfnun
    hættir mjög fljótlega án frekari atburða.
  • Kvikusöfnun
    heldur áfram á sama stað og hraða  í
    einhvern tíma án þess að til stærri atburða komi
  • Kvikusöfnun
    heldur áfram og leiðir til gangainnskots
  • Kvikusöfnun
    heldur áfram og leiðir til gangainnskots og eldgoss (hraungoss á sprungu). 
  • Kvikusöfnun
    veldur jarðskjálftavirkni með stærri skjálftum á þessu svæði (allt að M6)

Ef landris
stafar ekki af kvikusöfnun:

  • Landrisið
    gæti valdið eða tengst frekari skjálftavirkni og þar með hugsanlega stærri
    skjálftum á þessu svæði (allt að M6).

Óvissustig Almannavarna virkjað og boðað verður til íbúafunda

Ríkislögreglustjóri hefur lýst yfir
óvissustigi Almannavarna  í samráði við lögreglustjórann á Suðurnesjum. Samhliða hefur Veðurstofa
Íslands fært  litakóða fyrir flug á gult . Íbúafundur verður haldinn í íþróttahúsinu
Grindavík kl. 16 á morgun, mánudag 27. janúar, þar sem vísindamenn frá
Veðurstofunni og Jarðvísindastofnun munu gera grein fyrir stöðunni auk
fulltrúa frá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra og lögreglustjóranum á
Suðurnesjum.  Sólarhringsvakt Veðurstofunnar
hefur aukið eftirlit með svæðinu. Eins verður eftirlit aukið með
uppsetningu fleiri mælitækja til að vakta og greina betur framvindu atburða.

T155_20200118-20200124

Myndin sýnir
jarðskorpuhreyfingar á Reykjanesskaga 18.-24. janúar mældar með InSAR
bylgjuvíxlmælingum á myndum frá Sentinel-1 gervitunglinu (InSAR:  interferometric analysis of synthetic
aperture radar images). Miðja svæðisins þar sem breytingar greinast í myndinni
er við fjallið Þorbjörn. Rauði liturinn táknar breytingar yfir 15 millimetra.

Myndin
sýnir breytingar á fjarlægð til gervitungls í millimetrum (LOS:  line-of-sight change), en
fjarlægðarbreytingin tengist bæði landrisi og láréttum færslum jarðskorpunnar.
Svarta línan á myndinni sýnir staðsetningu prófíls sem sýndur er sérmynd hér að neðan. Örvar
á myndinni sýna flugstefnu og sjónarhorn gervitungslins. (Úrvinnsla:  Vincent Drouin, ÍSOR).

Profill_26012020