Breytingar á jaðri Breiðamerkurjökuls frá lokum 19. aldar.


Flatarmál jöklanna hefur minnkað um tæplega 800 ferkílómetra
síðan árið 2000

4.5.2020

Jöklar á Íslandi hafa hopað hratt í um aldarfjórðung og er
rýrnun þeirra einhver helsta afleiðing og skýrasti vitnisburður hlýnandi
loftslags hérlendis. Flatarmál íslenskra jökla hefur minnkað um u.þ.b. 800 km2
síðan árið 2000 og tæplega 2200 km2 frá lokum 19. aldar þegar
jöklarnir náðu mestu útbreiðslu síðan land byggðist. Síðustu árin hefur
heildarflatarmál jökla minnkað um u.þ.b. 40 km2 árlega að meðaltali.
Á árinu 2019 hopuðu jökulsporðar víða um tugi metra. Þetta kemur fram í nýju
fréttabréfi á vegum verkefnisins „Hörfandi jöklar“. Verkefnið er samvinnuverkefni Veðurstofu
Íslands og Vatnajökulsþjóðgarðs, fjármagnað af umhverfis- og
auðlindaráðuneytinu, og unnið í samvinnu við Jöklahóp Jarðvísindastofnunar
Háskólans og Náttúrustofu Suðausturlands.

Flugsýn af tungu Skálafellsjökuls 1989 og 2019.
Myndirnar byggja á ljósmyndum sem teknar voru úr flugvél 1989 og flygildi 2019
og landlíkönum sem reiknuð voru á grundvelli myndanna og sýna vel lækkun
yfirborðs jökulsins á 30 ára tímabili (Myndvinnsla: Kieran Baxter, Háskólanum í
Dundee).

Afkoma jöklanna mjög neikvæð árið 2019

Samhliða hlýnun loftslags á Íslandi frá miðjum tíunda áratug síðustu
aldar rýrnuðu jöklar hratt. Rýrnun jökla er mæld í vatnsgildi, þ.e. dýpi
vatnslags sem dreift væri yfir svæði sem er jafnstórt yfirborði jökulsins sem
mælt er. Rýrnun íslensku jöklanna var að jafnaði um u.þ.b. 1 m vatns á ári að
meðaltali á tímabilinu 1997–2010. Eftir 2010 hafa komið köld og blaut sumur inn
á milli, þannig að meðalrýrnun áranna 2011–2018 var ekki nema þriðjungur til
helmingur þess sem verið hafði í rúman áratug þar á undan. Sumarið 2019 var
víðast hlýtt og sólríkt enda rýrnuðu jöklar þá um u.þ.b. 1,5 m vatns sem er með
því mesta sem mælst hefur.

Árleg og uppsöfnuð afkoma Vatnajökuls, Hofsjökuls og Langjökuls frá upphafi mælinga á hverjum jökli samkvæmt gögnum Jarðvísindastofnunar Háskólans, Landsvirkjunar og Veðurstofu Íslands. Þessir jöklar geyma yfir 95% af rúmmáli íss í jöklum landsins. Taflan sýnir vatnsgildið, þ.e. dýpi vatnslags sem dreift væri yfir jökulinn.

Árleg og uppsöfnuð afkoma Vatnajökuls,
Hofsjökuls og Langjökuls frá upphafi mælinga á hverjum jökli samkvæmt gögnum
Jarðvísindastofnunar Háskólans, Landsvirkjunar og Veðurstofu Íslands. Þessir
jöklar geyma yfir 95% af rúmmáli íss í jöklum landsins. Taflan sýnir
vatnsgildið, þ.e. dýpi vatnslags sem dreift væri yfir jökulinn.

Land rís hratt þegar jökulfargið minnkar

Við Höfn í Hornafirði er landris nú um 10–15 mm á ári og
hefur hraði þess tekið talsverðum breytingum á undanförnum tveimur áratugum
vegna breytileika í afkomu jökulsins. „Þegar jöklar þynnast og hörfa minnkar
fargið á jarðskorpuna og landið rís. Þetta er nokkuð afgerandi hér á Íslandi
þar sem jarðskorpan og efri hluti möttulsins undir landinu eru mjög kvik“,
segir Tómas Jóhannesson, fagstjóri á svið jöklafræði á Veðurstofu Íslands.  „Landris er mest næst jökuljaðrinum og á
jökulskerjum en minna þegar fjær dregur. Því rís land enn hraðar við
vesturjaðar Vatnajökuls þar sem rishraðinn mælist allt að 40 mm á ári“, segir
Tómas.

Nálgast má fréttabréfið í heild sinni hér.