Connect with us

Samtök Atvinnulífsins

Vaxtalækkun samhliða versnandi horfum

Birt

on

Vaxtalækkun samhliða versnandi horfum

Seðlabanki Íslands ákvað í gær að lækka meginvexti bankans um 0,25 prósentur og verða þeir því 0,75%. Vaxtalækkunin var kærkomin og til þess fallin að styðja við heimili og fyrirtæki í þeirri djúpu efnahagslægð sem framundan er. Óvissan er hins vegar enn mikil og hefur hamlandi áhrif á atvinnuvegafjárfestingu og þar með efnahagsbatann. Hér líkt og oft áður skiptir höfuðmáli að hagstjórnaraðilar, Seðlabankinn og stjórnvöld, reyni eftir fremsta megni að draga úr óvissu og auka fyrirsjáanleika í sínum aðgerðum, hvort sem er á sviði peningamála, ríkisfjármála eða sóttvarna.

Samhliða vaxtaákvörðun gaf Seðlabankinn út nóvemberspá sína í Peningamálum þar sem fram kemur að efnahagshorfur hafi versnað nokkuð frá því í ágúst þegar gert var ráð fyrir ríflega 7% samdrætti á þessu ári. Er nú gert ráð fyrir 8,5% samdrætti á árinu 2020, enda hefur kórónuveirufaraldurinn dregist á langinn og ekki dregið úr aðgerðum honum tengdum eins og vonir stóðu til. Til samanburðar er gert ráð fyrir að samdráttur á heimvísu verði um 4,4% á árinu skv. Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.

Þessi neikvæðu áhrif dragast fram á næsta ár en í stað 3,4% hagvaxtar á árinu 2021, eins og spáð var í ágúst, er nú einungis gert ráð fyrir 2,3% hagvexti. Því er útlit fyrir að efnahagslegar afleiðingar faraldursins verði verri en gert var ráð fyrir í haust, þrátt fyrir jákvæðar fréttir síðustu vikur um tilkomu bóluefnis. Í ágúst gáfu spár til kynna að uppsafnað framleiðslutap þjóðarbúsins á árunum 2020 til 2022 vegna veirufaraldursins næmi um 640 milljörðum að raunvirði en miðað við uppfærða spá Seðlabankans má vænta þess að það muni nema um 770 milljörðum á tímabilinu þegar upp er staðið. Hefur vænt þjóðhagslegt tap þannig aukist um 130 milljarða á þremur mánuðum. Í árslok 2022 er gert ráð fyrir að landsframleiðslan verði 200 milljörðum minni en áætlað var fyrir faraldurinn og það framleiðslutap sem hefur átt sér stað vegna kórónuveirunnar því að einhverju leyti varanlegt.

750.000 ferðamenn árið 2021?
Útflutningshorfur hafa versnað nokkuð en þar ber e.t.v. hæst að nú er einungis gert ráð fyrir að 750 þúsund ferðamenn komi hingað til lands á næsta ári í stað þeirra 1.100 þúsunda sem spáð var í ágúst síðastliðnum og enn hefur ekki verið tilkynnt um neinar tilslakanir á sóttvarnaraðgerðum á landamærum. Mikilvægt er að breytt fyrirkomulag á landamærum verði kynnt sem fyrst svo einhver fyrirsjáanleiki sé til staðar fyrir aðila ferðaþjónustunnar sem hafa þegar hafið undirbúning fyrir næsta ferðasumar. Eins og fram kemur í skýrslu starfshóps sem skipaður var af Fjármála- og efnahagsráðherra til að meta efnahagsleg áhrif farsóttarinnar myndi óbreytt fyrirkomulag á landamærum fela í sér að hingað til lands kæmu að líkindum einungis um 100 þúsund ferðamenn allt næsta ár, að öðru óbreyttu. Í því tilfelli væru forsendur nýrrar spár brostnar og líkur á enn hægari efnahagsbata.

Breytt fyrirkomulag á landamærum mun ekki einungis hafa áhrif á hagvöxt, heldur einnig atvinnustig en heildaratvinnuleysi mældist rúmlega 11% í október. Það þýðir að 25 þúsund manns voru atvinnulausir eða í minnkuðu starfshlutfalli í október og spáir Vinnumálastofnun því að atvinnuleysi muni aukast enn frekar á árinu. Gerir ný spá Seðlabankans einnig ráð fyrir því að atvinnuleysi verði meira og þrálátara en áður var spáð. Því er ljóst að beita þarf öllum þeim tækjum og tólum sem til staðar eru til að auka atvinnustig og örva hagvöxt.

Kynda þarf undir fjárfestingu
Áætlanir ríkisfjármála gera ráð fyrir að uppsafnaður halli ríkisins til næstu fimm ára muni nema um 1.000 milljörðum. Mikilvægt er því að fjármunum ríkissjóðs sé ráðstafað með þeim hætti að kynt sé undir atvinnuskapandi fjárfestingu og að framleiðsluþættir séu varðveittir. Ekki dugir að þreyja þorrann einungis með auknum tilfærslum ef takast á að brúa það stóra gat sem myndast hefur í ríkisfjármálunum.
Vaxtalækkanir Seðlabankans hafa einmitt miðað að því að lækka vexti til heimila og fyrirtækja, en þegar sjást skýr merki þess að aðgerðirnar séu að skila sér á íbúðamarkað. Til viðbótar við íbúðafjárfestingu er ekki síður mikilvægt að örva atvinnuvegafjárfestingu, en vísbendingar um fjárfestingaráform fyrirtækja gefa til kynna talsverða svartsýni hvað það varðar. Nú er gert ráð fyrir að samdráttur í atvinnuvegafjárfestingu verði jafnvel enn meiri en áður var talið, eða um 20% á þessu ári í stað 13% líkt og spáð var í ágúst. Horfur um fjárfestingu hafa raunar ekki verið verri síðan í fjármálakreppunni. Því hefur hækkun kröfunnar á lengri enda vaxtarófsins vakið nokkra athygli að undanförnu og margir velt vöngum yfir því af hverju Seðlabankinn hafi ekki stigið inn í ríkisskuldabréfamarkað eins og tilkynnt var um í vor til að bæta fjármögnunarkjör á lengri endanum, eins og SA hefur áður fjallað um.

Á upplýsingafundi Seðlabankans í kjölfar vaxtaákvörðunar gaf Seðlabankastjóri í skyn að fyrir lægi að skuldabréfauppkaupum yrði ekki beitt fyrr en stýrivextir væru komnir í núll, en dró síðar í land með þá staðhæfingu og lagði áherslu á að koma hefði þurft stöðugleika á gjaldeyrismarkað áður en magnbundin íhlutun hæfist. Með brotthvarfi erlendra fjárfesta af skuldabréfamarkaði og spá um áframhaldandi viðskiptaafgang væru nú styrkar stoðir undir áframhaldandi gengisstöðugleika og því skapast svigrúm til aðgerða á skuldabréfamarkaði. Einnig væru almennar vaxtalækkanir til þess fallnar að örva fjárfestingu en það lága vaxtastig sem nú ríkir ætti að hvetja til aukinnar fjárfestingar í hlutabréfum fyrirtækja, hvort sem er á markaði eða í nýjum fyrirtækjum.

Væntingastjórnun er mikilvæg
Miðað við yfirlýsingar bankans í vor virtust heimildir til kaupa ríkisskuldabréfa á markaði miða að því að hafa áhrif á vaxtarófið með beinum hætti þannig að heimili og fyrirtæki gætu notið lágra langtímavaxta á meðan krefjandi aðstæður í hagkerfinu gengju yfir. Því er eðlilegt að misskilnings hafi gætt hvað þetta atriði varðar. Það er skiljanlegt að bankinn geti ekki beitt inngripum á markaði með fullkomnum fyrirsjáanleika en þó er mikilvægt að væntingastjórnun sé með þeim hætti að stórfellds misskilnings gæti ekki um beitingu þeirra tækja sem hann hefur til umráða. Slíkt getur valdið óþarfa óvissu með tilheyrandi röskun á mörkuðum sem unnið getur gegn markmiðum bankans.
Þó að aðgerðir Seðlabankans hafi ef til vill skilað árangri í samræmi við markmið hans hingað til að hans mati er ljóst af umræðunni undanfarna mánuði að skort hefur á skýra upplýsingagjöf hvað tiltekin markmið varðar og hvaða skilyrði þurfi að ríkja á markaði svo mismunandi stýritækjum bankans sé beitt. Eins og Seðlabankastjóri hefur sjálfur sagt er það meðal annars hlutverk bankans að hafa áhrif en ekki einungis að eyða peningum. Í því felst að vanda þarf til verka hvað væntingastjórnun varðar.

Samtök Atvinnulífsins

Drögum úr óvissu og mörkum skýrari leið í sóttvörnum

Birt

on

By

Drögum úr óvissu og mörkum skýrari leið í sóttvörnum

Núverandi sóttvarnaraðgerðir falla úr gildi 2. desember.

Ákvörðun um næstu sóttvarnaraðgerðir þarf að marka skýra leið fram á við. Atvinnulífið og almenningur geta ekki búið við reglulega óvissu um eðli og umfang takmarkana. Samtök atvinnulífsins kalla eftir að stjórnvöld nýti reynsluna af baráttunni við veiruna og búi til skýran ramma um þær aðgerðir sem gripið verður til á næstu mánuðum. 

Náið samstarf stofnana hefur gefið góða raun og dýrmæt reynsla hefur myndast um stefnumörkun í heimsfaraldri. Nýta þarf þá reynslu til að tryggja að næstu aðgerðir uppfylli eftirtalin markmið:

  • Í þeim felist skýr og tímasett langtímaáætlun um afléttingu takmarkana.
  • Sett séu fram töluleg viðmið þar sem frekari hömlur eða liðkanir eru tengdar við nýgengi smita.
  • Sóttvarnarráðstafanir séu innbyrðis samkvæmar, skiljanlegar almenningi og að höfðað sé til ábyrgðar hvers og eins um að verja sig og aðra.

Núverandi ástand kallar ekki á lömun samfélagsins eða viðvarandi krísuástand. Okkur hefur auðnast að ná tökum á útbreiðslu smita með samstilltu átaki. Áfram þarf að leggja áherslu á persónulegar sóttvarnir sem undirstöðu í baráttu gegn veirunni.

Það eru ekki aðeins fyrirtæki og vinnustaðir sem eiga afar erfitt með áframhaldandi óvissu. Almenningur horfir á jólin nálgast og nýtt ár sem því miður mun markast af miklu atvinnuleysi og fjárhagslegum erfiðleikum á mörgum heimilum.

Kynna þarf auðskiljanlega áætlun um rýmkun takmarkana sem jafnframt gefur fyrirheit um frekari tilslakanir ef smitstuðlar haldast innan skilgreindra marka. Ef smitum fjölgar á ný þá er fyrst gripið til ákveðinna fyrirfram kynntra ráðstafana og svo hert á ef þörf krefur.

Persónulegar sóttvarnir verða áfram undirstaða í baráttu gegn veirunni og þjóðin hefur á þessu ári lært að beita þeim. Ekki virðist sjálfgefið að rýmkanir á takmörkunum, á sama tíma og almenningur er áfram hvattur til ábyrgrar hegðunar, komi til með að valda sprengingu í nýjum tilfellum.

Óvissa um aðgerðir sem sífellt geta breyst hefur sett skólahald, starfsemi fyrirtækja og öll áform í samfélaginu í uppnám. Tími er kominn til að draga markvisst úr þessari langvarandi óvissu og setja fram skýra áætlun um aðgerðir til loka faraldursins. Við vitum að smit munu halda áfram að greinast, í mismiklum mæli, þar til að bólusetningar hafa beygt niður faraldurinn. Mikilvægt er að næstu sóttvarnaraðgerðir séu fyrirsjáanlegar og njóti breiðs stuðnings í samfélaginu öllu.

Lesa meira

Samtök Atvinnulífsins

Desemberuppbót 2020

Birt

on

By

Desemberuppbót 2020

Samkvæmt almennum kjarasamningum Samtaka atvinnulífsins greiðist desemberuppbót eigi síðar en 15. desember. Desemberuppbót fyrir fullt starf er nú kr. 94.000. Uppbótin greiðist hlutfallslega m.v. starfstíma og starfshlutfall en fullt ársstarf telst a.m.k. 45 unnar vikur fyrir utan orlof. Starfsmenn sem eru í starfi í fyrstu viku desember eiga ávallt rétt á uppbót, hlutfallslega m.v. starfstíma, en aðrir þurfa að hafa unnið a.m.k. 12 vikur á síðustu 12 mánuðum til að eiga rétt á uppbót.

Hér má sjá fræðslumyndband um desemberuppbót 2020:

Sjá nánar:
Upplýsingar um desemberuppbót á vinnumarkaðsvef SA

MYND/KÁRI FANNAR LÁRUSSON 

Lesa meira

Samtök Atvinnulífsins

Skýringar vegna hækkunar launavísitölu Hagstofunnar í október 2020

Birt

on

By

Skýringar vegna hækkunar launavísitölu Hagstofunnar í október 2020

Hagstofan birti í gær launavísitölu októbermánaðar þar sem fram kom að hækkunin frá september var 0,7% og síðastliðna 12 mánuði 7,1%.

Þessar miklu hækkanir, bæði í október 2020 og síðastliðið ár, vekja eðlilega undrun.

Hækkunin í október á sér einkum tvær skýringar.

Í fyrsta lagi hækkar launavísitalan ávallt mikið í september og október ár hvert þótt engar kjarasamningsbundnar hækkanir eigi sér stað. Orsakirnar eru árstíðabundnar og liggja í því að álagsgreiðslur eru hærri í þessum mánuðum en mánuðina þar á undan sem að hluta einkennast af sumarleyfum og störfum afleysingafólks. Veigamesta skýring þessara árstíðabundnu hækkana launavísitölunnar er líklega í verslun og þjónustu þar sem afleysingafólk, t.d. sumarfólk, í ágúst og september fer úr fullu starfshlutfalli í hlutastörf þar sem álagsreiðslur vega þyngra en í fulla starfinu. Eftirvinnuálag starfsfólks í verslunum er dæmi um þetta.

Aðra skýringu má rekja til bónusgreiðslna, t.d. í fiskvinnu sem eru mun hærri í september og október en mánuðina þar á undan. Undanfarin áratug hefur launavísitalan hækkað um 0,7% í september og 0,4% í október, án þess að nokkrar miðlægar kjarasamningsbundnar hækkanir hafi átt sér stað.

Í öðru lagi kom endurnýjun nokkurra kjarasamninga inn í vísitöluna í október og voru þeir undantekningarlaust með afturvirkni. Í því felst að tvær launahækkanir, vegna ársins 2019 auk ársins 2020, komu til framkvæmda í október. Hagstofan mælir hækkanirnar þegar þær eru greiddar út en breytir ekki vísitölunni aftur í tímann. Nýlega endurnýjaðir kjarasamningar sem komu inn í launavísitölu októbermánaðar voru t.a.m. í stóriðju, grunnskólum og hjúkrun hjá sveitarfélögum og hjá starfsfólki fyrirtækja innan Samtaka sjálfstæðra skóla og Samtaka í velferðarþjónustu.

Munur milli almenna markaðarins og ríkis og sveitarfélaga

Hækkun launavísitölunnar í október um 7,1% síðustu 12 mánuði er í svipuðum takti og undanfarna sex mánuði þar sem hækkanirnar hafa verið á bilinu 6,3 til 6,8%. Hagstofan birtir einnig launavísitöluna eftir vinnumörkuðum, en með tveggja mánaða töf miðað við sjálfa launavísitöluna, þannig að nýjustu gildin eru fyrir ágúst 2020. Í ágúst 2020 hafði launavísitala á almennum vinnumarkaði hækkað um 6,0%, 7,5% hjá ríkinu og 9,0% hjá sveitarfélögum.

Á þessum mun milli almenna markaðarins annars vegar og ríkis og sveitarfélaga hins vegar eru nokkrar skýringar. Í fyrsta lagi veldur afturvirkni samninga opinberra aðila því að tvær almennar hækkanir koma til framkvæmda hjá starfsfólki stéttarfélaga sem gerðu kjarasamninga á tímabilinu nóvember 2019 til 2020, en á því tímabili voru nær allir kjarasamningar endurnýjaðir í opinbera geiranum.

Í öðru lagi var viðbúið að prósentuhækkanir starfsmanna sveitarfélaga yrðu hærri en á almennum vinnumarkaði og hjá ríkinu þar sem hlutfallslega fleiri starfsmenn sveitarfélaga taka laun samkvæmt þeim kauptöxtum sem hækka mest samkvæmt Lífskjarasamningnum.

Í þriðja lagi voru hækkanir í samningum Eflingar við sveitarfélögin hærri en samkvæmt Lífskjarasamningnum.

Reynslan sýnir að launahækkanir eru ávallt meiri en lágmarkshækkanir kjarasamninga

Við gerð Lífskjarasamningsins áætluðu SA að laun á almennum markaði myndu hækka um rúmlega 4% vegna hækkunarinnar í apríl 2020. Þar af hækkaði verkafólk sem tekur laun samkvæmt umsömdum launatöxtum um 7% en aðrir um 3%. Það liggur því fyrir að laun á almennum vinnumarkaði hafi hækkað u.þ.b. 2% umfram bein áhrif launahækkana Lífskjarasamningsins.

Skýringarnar geta verið fjölmargar en reynsla undanfarinna áratuga sýnir að launahækkanir eru ávallt meiri en lágmarkshækkanir kjarasamninga, bæði í samdrætti og þenslu. Kjarasamningar og óformleg launakerfi hafa innbyggðar launahækkanir sem koma fram í mælingum Hagstofunnar en eru ekki hluti af mati sem gert er á kostnaðaráhrifum kjarasamninga. Þá kann mikil hlutfallshækkun lágmarkstaxta hafa haft ruðningsáhrif á laun hluta þess starfsfólks sem tekur laun á markaði rétt fyrir ofan eða í námunda við umsamda lágmarkstaxta.

Lesa meira

Vinsælast

Allur réttur áskilin © 2020 Tíðin