Veður

Breytingar í veður- og gróðurfari á landi má rekja til breytinga á sjávarhita


Alþjóðlegi veðurdagurinn er í dag. Tileinkaður samspili hafs, veðurs og loftslags

23.3.2021

Í dag, 23. mars, er alþjóðlegi veðurdagurinn. Þema dagsins í ár er „Hafið, loftslag og veður“ en hafið hefur áhrif á veðurfar. Árið 2020 voru áhrif aukinna gróðurhúsalofttegunda þó stærri í hnattrænu tilliti, en árið var með þeim hlýjustu síðan samfelldar mælingar hófust. Suðvestan við Ísland hefur árum saman verði svæði þar sem þróun sjávarhita er á skjön við þróunina víðast hvar annarsstaðar. Á undanförnum áratugum hefur þó hafið nærri Íslandi hlýnað verulega og hefur þess gætt á landinu, meðal annars í hita, úrkomu og gróðurfari.  Á Íslandi var árið 2020 undir meðaltali síðustu 10 ára en yfir meðaltali áranna 1961 – 1990.  Aðstæður í hafinu sunnan við landið voru einnig í svalara lagi.

Merkjanleg áhrif mannkyns eru nú jafnstór kröftum náttúrunnar

Árið 2020 var eitt heitasta ár á jörðinni frá upphafi mælinga. Árið fór nærri því að jafna met ársins 2016 og reyndar er munurinn á þessum tveimur árum innan óvissumarka í hnattrænum samantektum (mynd 1). Árið 2016 var ákaflega öflugur El Nino atburður í gangi í Kyrrahafi, en slíkir atburðir hækka hnattrænan hita iðulega. Árið 2020 var engu slíku til að dreifa, heldur var Kyrrahafið óvenju kalt, en slíkt gerist samfara La Nina atburðum.

“Árið 2020 var óvenju heitt og það þrátt fyrir kælandi áhrif frá La Nino atburðinum” sagði prófessor Petteri Taalas aðalritari Alþjóðaveðurfræðistofnunarinnar. “Það er merkilegt að hiti ársins 2020 var sambærilegur við hita ársins 2016 þegar einn öflugasti El Nino sögunnar átti sér stað. Þetta sýnir að merkjanleg áhrif mannkyns eru nú jafnstór kröftum náttúrunnar”.

Mynd1

Mynd 1:  Myndin sýnir hnattrænar hitabreytingar  síðustu 140 árin. Punktarnir sýna meðaltal hvers árs, en strikin tákna óvissumörk. Litlu munar á árunum 2016, 2019 og 2020 og því geta smávægilegar breytingar í mati á hita breytt röðinni hvaða ár er í fyrsta eða öðru sæti. Sýnd er samantektin frá Berkeley háskóla , en samantektir frá  öðrum stofnunum sýna mjög álíka niðurstöður.

Mynd2

Mynd 2: Myndir sýnir meðalbreytileika í hita á jörðinni 1901 – 2020 í gráðum á áratug. (línuleg hneigð hitabreytinga). Nánast allstaðar þar sem gögn eru nægilega góð hefur hlýnað, nema á svæði í Atlantshafinu suðvestan við Ísland. Óvissumat sýnir að niðurstöður eru ekki jafn áreiðanlegar nærri hafísröndinni og á heimskautasvæðum, m.a. vegna ósamfellu í gögnum framan af. Sýnd eru netsett gögn frá Berkeley háskóla, en sambærilegar niðurstöður fást hjá öðrum aðilum. 

Hlýnun er meiri yfir meginlöndum en hafsvæðum og hlýnun er meiri á heimskautasvæðum

Myndin hér að ofan sýnir verulega hnattræna hlýnun frá því snemma á 20. öld og nam hún að jafnaði um 0.94 °C á áratug. Þessi hlýnun er þó ekki samfelld, því eftir ákafa hlýnun fyrir miðbik síðustu aldar kólnaði aftur í nokkra áratugi áður en áköf hlýnun hófst að nýju á 8. áratug síðustu aldar. Þessi sveifla var mismunandi frá einum stað til annars, en nánast allstaðar hlýnaði þó á tímabilinu.  Hlýnun er meiri yfir meginlöndum en hafsvæðum og hlýnun er meiri á heimskautasvæðum.

Mynd3

Mynd 3: Þróun sjávarhitafrávika á hnattræna vísu (rautt) , á Atlantshafi (grænt) og á kalda svæðinu í Atlantshafi (blátt). Meðaltal fyrir svæðið 15-45°V  og 45-60°N (sjá reit á korti á myndinni hér að neðan) er notað til að tákna hitaþróun á kalda svæðinu og beina línan sýnir hvernig hefur kólnað að jafnaði á þessu svæði. Byggt á sjávarhita gögnum úr ERSSTv5 gagnasafni bandarísku veðurstofunnar NOAA og eru frávik reiknuð miðað við meðaltal áranna 1971 – 2000.

Hitabreytingar á Norður-Atlantshafi

Athygli vekur á mynd 4 hér að neðan, að suður af Grænlandi er svæði þar sem að jafnaði hefur ekki hlýnað, heldur kólnað á frá upphafi 20. aldar.   Þróun yfirborðshita sjávar á þessu svæði stingur í stúf við afganginn af heimshöfunum en þarna voru ákaflega hlý skilyrði fram yfir miðbik 20. aldar, en síðan kólnaði meðan það hlýnaði annarsstaðar. Síðustu ár hlýnaði aftur á þessu svæði og náðu hlýindin hámarki á fyrsta áratug þessarar aldar (mynd 3). Síðustu ár eru aðeins kaldari á þessu svæði og ef teiknuð er þróun sjávarhita frá 1980 til 2020 þá sést að þrátt fyrir hlýnun á Norður-Atlantshafi hefur svæði á miðju úthafinu kólnað á sama tíma. Þessi kuldapollur teygir sig þó ekki til Íslands og nærri landinu hefur hafið hlýnað. Ef einungis er skoðað síðasta ár og það borið saman við meðalástand tímabilsins 1980 til 2020 þá var kalda svæðið þó mun útbreiddara en áður og teygir sig nærri Íslandsströndum.

Vinstri

Haegri

Mynd 4: Efri: Meðalbreytiliki í sjávarhita frá 1981 til 2020 (°C á áratug).

Neðri: Hitafrávik ársins 2020 miðað við meðaltal áranna 1981 til 2020 (°C).

Þykka línan aðgreinir þau svæði sem hafa kólnað og hlýnað.

Sjávarhitagögn úr ERA5 endurgreiningu evrópsku reiknimiðstöðvarinnar ECMWF, í loftslagsgagnabanka Kópernikusar-áætlunarinnar.

Breytingar í veður- og gróðurfari á landi má rekja til breytinga á sjávarhita

Aðstæður á umræddu svæði í Norður-Atlantshafi sem sést á kortinu hér að ofan, eru háðar flæði hlýsjávar til norðurs og svalari sjávar til suðurs, auk þess sem vetrarvindar geta haft áhrif á hita yfirborðslagsins og blöndun þess við dýpri sjávarlög.  Í  skýrslu vísindanefndar árið 2018 kom fram að hitabreytingar yfirborðsjávar suðvestan við landið hafa áhrif á hitafar á Íslandi. Breytingar á umræddu svæði hafa þó ekki einar sér mikil áhrif á hitafar á Íslandi, en breytingar á sjávarhita nær landinu geta haft veruleg áhrif.  Sem dæmi um það hvernig breytingar í veður- og gróðurfari á landi má rekja til breytinga á sjávarhita sýnir skýrslan kort af því hvar hlýnaði mest að sumarlagi á síðustu áratugum og hvar úrkoman breyttist að sumarlagi. Þessar upplýsingar eru teknar saman á mynd 5 hér að neðan og einnig er bætt við gróðurfarsbreytingum á Íslandi (eins og þær koma fram í mælingu á hámarksgrænkustuðli) sem mældur er frá gervitunglamyndum.  Augljóst er að hlýnun og úrkomuaukning er mest norðan lands og vestan, og þetta eru einnig þau svæði þar sem grænkunin er mest.

Mynd5

Mynd 5: Breyting á hita (°C, kort til vinstri), úrkomu (mm/á mánuði, kort til hægri) og hámarksgróðurstuðli (NDVI, kort fyrir miðju) að sumarlagi á Íslandi á síðustu áratugum. Efri myndirnar tvær sýna mismunur meðaltala tímabilianna 2000 – 2014 og 1985 – 1999.  Þessar myndir er að finna í skýrslu Vísindanefndar um loftslagsbreytingar.

Mynd6

Mynd 6:  Breytingar í yfirborðshita sjávar  á hafsvæðinu umhverfis Ísland á síðustu áratugum. Myndin sýnir síðan breytingar í sjávarhita á sömu tímabilum og notuð voru til að reikna hita- og úrkomubreytingar á mynd 5. Myndin sýnir að á tímabilinu hlýnaði á öllu hafsvæðinu nærri Íslandi, en mest norðan og vestan við landið. Þessi sjávarhlýnun leiddi síðan til hlýnunar, úkomubreytinga og gróðurfarsbreytinga á landi. Mismunur meðaltala tímabilianna 2000 – 2014 og 1985 – 1999.   Uppruni gagna: Sjá mynd 4.


Árið 2020 var sérstaklega illviðrasamt

Á Íslandi hlýnaði ákaft frá lokum 20. aldar og fram yfir fyrsta áratug þeirrar 21. Árið 2016 var hlýjasta árið í langtíma mæliröðum, en það kom á hæla 2015 sem var það kaldasta á nýrri öld.  Þó árið 2020 væri hlýrra en 2015, var það kaldara en meðaltal síðusta áratugar. Árið 2020 var hinsvegar hlýrra en viðmiðunartímabilið 1961 – 1990. Árið 2020 var hinsvegar illviðrasamt sérstaklega á fyrsta þriðjungi ársins. Það var mjög úrkomusamt, og hefur ársúrkoma aldrei mælst meiri á Akureyri. Þá var aftakaúrkoma í desember á norðan- og austanverðu landinu og hefur aldrei mælst jafn mikil úrkoma yfir 5 daga tímabil og gerði á Seyðisfirði dagana 14. til 18. desember. Nánar má lesa um tíðarfar síðasta árs á vef Veðurstofunnar.

Mynd7

Mynd 7: Þessi mynd sýnir vik frá meðaltali 20. aldar. Eru hitafrávik ársins 2020 merkt sem punktar á myndina sem auðveldar samanburð við fyrri ár. Slíkur samanburður sýnir að þó árið sé hlýrra en 2015 á öllum stöðvum á myndinni og reyndar álíka hlýtt og sum önnur ár á þessari öld, eru mörg mun hlýrri ár á síðustu öld og einnig á þessari.

Fyrir vikið sýnir tafla í tíðarfarsyfirlitinu að árið 2020 er fjarri því að vera metár, er númer 8 – 42 í röðinni (sem fer nokkuð eftir lengd mæliraða). Fyrir stöðvarnar í töflunni þarf þó aldrei að fara lengra aftur en til ársins 2015 til að finna kaldara ár.

Veður

Hversu lengi varir gosið við Fagradalsfjall?

Átta strókar sjást við gosstöðvarnar þegar þessi mynd er tekin. (Ljósmynd: Almannavarnir/Björn Oddsson).


20.4.2021

Spá veðurvaktar um gasdreifingu

Sjálfvirk spá fyrir Fagradalsfjall og veðurathuganir

Sjá einnig færslur á Facebook og Twitter síðum Veðurstofunnar

Uppfært 20.04. kl. 15:15

Þegar um þrjátíu dagar eru liðnir frá því að eldgos hófst við Fagradalsfjall er eðlilegt að spyrja sig hvort hægt sé að segja til um hversu lengi eldgosið muni standa. Nýjar sprunguopnanir hafa myndast nokkrum sinnum frá því að gos hófst og nú hefur til að mynda engin kvika komið upp úr nyrsta gígnum á gosstöðvunum síðustu tvo sólarhringa eða svo.

„Það er ekki augljóst hvað það táknar varðandi framgang gossins“, segir Sara Barsotti, fagstjóri eldfjallavár á Veðurstofunni. „Frá því að gosið hófst fyrir um þrjátíu dögum hefur það verið síbreytilegt. Nú er engin kvika að streyma upp úr fyrsta gígnum sem opnaðist utan Geldingadala, það til dæmis endurspeglar þennan síbreytileika og ekki víst að gígurinn sé alveg sofnaður“, segir Sara. „Því er ekkert hægt að fullyrða um að það séu fyrstu merki þess að gosið sé að dvína. Þvert á móti þá sýnir nýjasta samantekt samstarfsfélaga okkar í Háskólanum að hraunflæði hefur ekki minnkað og hefur jafnvel aukist síðustu daga“, segir Sara að lokum.

Nordur_Gigur_

Loftmynd af nyrsta gígnum við gosstöðvarnar tekin sunnudaginn 18. apríl. Af myndinni að dæmi virðist engin virkni vera í gígnum. (Ljósmynd: Náttúrufræðistofnun Íslands).

Hægt að áætla mátt gossins út frá upplýsingum frá gervihnöttum

Til að meta mátt gossins er einnig hægt að notast við upplýsingar úr gervitunglum sem greina hitageislun á yfirborði jarðar. Slíkar mælingar má til dæmis sjá á vefsíðu MIROVAverkefnisins (Middle InfraRed Observation of Volcanic Activity) sem greinir og birtir nánast í rauntíma upplýsingar um frávik í hitageislun á yfirborði jarðar

ThermalAnomaly_Krisuvik_20042021

Yfirlit af vefsíðu MIROVA sem sýnir hitafrávik yfir gosstöðvunum. (Mynd: MIROVA)

30days

Skemmtileg samantekt sem sýnir hvernig hraunbreiðan frá gosstöðvunum hefur þróast. Útlínur hraunbreiðunnar eru byggðar á mælingum frá Náttúrufræðistofnun Íslands og úrvinnslu frá Landmælingum Íslands og Jarðvísindastofnun Háskóla Íslands.


Uppfært 19.04. kl. 12:10

Í dag eru um 30 dagar frá því að eldgos hófst við Fagradalsfjall. Í samantekt frá Jarðvísindastofnun Háskólans segir að meðalhraunrennslið fyrstu 30 dagana er 5,6 m3/s. Í samanburði við flest önnur gos er rennslið tiltölulega stöðugt. Mælingarnar á hrauninu sýna nú að nokkur aukning hefur orðið síðustu 1-2 vikur. Meðalrennslið fyrstu 17 dagana var 4,5-5 m3/s, en síðustu 13 daga er það nálægt 7 m3/s.

Samanburður við önnur gos sýnir að þrátt fyrir aukninguna er rennslið nú aðeins um helmingur þess sem kom að meðaltali upp fyrstu 10 dagana á Fimmvörðuhálsi vorið 2010, sem var þó lítið gos. Samanburður við Holuhraun sýnir að rennslið nú er 6-7% af meðalhraunrennsli þá sex mánuði sem það gos stóð. Rennslið er svipað og var lengst af í Surtsey eftir að hraungos hófst þar í apríl 1964 til gosloka í júní 1967.

Afl gossins hefur aukist samhliða opnun fleiri gíga

Hér fyrir neðan má sjá yfirlit sem Jarðvísindastofnun Háskólans gaf út í morgun á mælingum á hraunflæði gossins. Niðurstöðurnar eru að heildarrennsli frá öllum gígum á sex daga tímabili, 12.-18. apríl hafi að meðalatali verið tæpir 8 m3/s. Þetta er nokkur aukning frá meðalrennslinu í gosinu og staðfesting á því að samhliða opnun fleiri gíga í síðustu viku hefur afl gossins aukist nokkuð, Flatarmál hrauns er orðið 0,9 km2 og heildarrúmmál er nú rúmlega 14 milljónir rúmmetrar.

Hraunflaedi_19042021

Gröfin hér að ofan sýna meðal annars þróun á flatarmáli og rúmmáli hrauns og hraunflæði. Sjá má að þróun á flatarmáli hraunsins er ekki jafn „línuleg“ og þróun rúmmálsins, en það er vegna þess að til að byrja með óx hraunbreiðan á þykktina innan Geldingadala frekar en að dreifa úr sér. Vinna við úrvinnslu gagna varðandi jarðefnafræði og gas stendur yfir og verða línuritin uppfærð um leið og henni er lokið

Þrívíddarlíkan af gosstöðvunum

Hjá Náttúrufræðistofnun Íslands er starfrækt loftljósmyndastofa þar sem unnið er að jarðfræðikortlagningu með myndmælingatækni, þar sem teknar eru ljósmyndir úr lofti og myndirnar notaðar við gerð þrívíddarlíkana. Þessi aðferð hefur nýst vel við kortlagningu á gossvæðinu í við Fagradalsfjall en með þrívíddarlíkönunum má áætla rúmmál og þykkt hraunsins, hraunrennsli og margt fleira. Hægt er að skoða þrívíddarlíkanið með því að smella á myndina hér að neðan.

Skjamynd-2021-04-19-114118

Uppfært 17.04. kl. 18:15

Upp úr klukkan þrjú í dag var staðfest að ný sprunguopnun hafi myndast við gosstöðvarnar. Um litla opnun er að ræða sem staðsett er inn á hraunbreiðu og þétt upp við annan gíg á svæðinu. Ekki er líklegt að þessi nýja opnun breyti miklu um framgang gossins.

Á fundi vísindaráðs fyrr í vikunni var talsvert rætt um möguleikan á að greina fyrirvara um nýjar sprunguopnanir. Um klukkan 13:20 í dag tóku náttúruvársérfræðingar á vakt Veðurstofunnar eftir lækkun í styrk á óróamælum næst gosstöðvunum. Staðfest hefur verið að styrkur í óróa hefur fallið í um klukkustund, eða lengur, áður en nýjar gossprungur opnast við Fagradalsfjall. Eftir að vakt Veðurstofunnar varð vör við lækkun í óróastyrk var tilkynning send á almannavarnir og björgunarsveitarmenn sendar á staðinn til þess að fylgjast vel með hvort breytingar yrði á gosvirkni eða nýjar sprungur væru að opnast. Stuttu síðar kom tilkynning frá vettvangi að ný opnun hafi myndast.

MicrosoftTeams-image--16-

Nýja opnunin sést hér fyrir miðri mynd og er staðsett þétt við gíg sem áður hafði myndast. (Ljósmynd: Almannavarnir)

Eins og rætt var á fundi vísindaráðs síðasta fimmtudag er fylgni milli þess að styrkur óróa falli og að nýtt gosop myndast. Hinsvegar eru einnig nokkur dæmi um að styrkur á óróamælum minnki án þess að ný gosop myndist. Eins er ekki hægt að greina mögulega staðsetningu á nýjum opnunum út frá óróamælingunum. Hér er hægt er að lesa stutta fróðleiksgrein um greiningu á styrk óróa og möguleg tengsl við myndun nýrra sprunguopnanna við Fagradalsfjall.

Sólarhringsvakt Veðurstofunnar mun halda áfram að vakta svæðið og fylgjast sérstaklega vel með breytingum á óróa sem gefur vísbendingar um að ný gosop gætu myndast við Fagradalsfjall.


Uppfært 15.04. kl. 16:30

Vísindaráð almannavarna hittist á fundi í dag. Á fundinum var farið yfir skjálftagögn og mælingar á aflögun, framgang gossins, dreifingu hrauns, framleiðslu gosefna og þá mengun sem fylgir eldgosinu.

Áfram er mesta skjálftavirkni á Reykjanesskaga norðarlega í kvikuganginum, við Litlahrút og að Keili.  Lítil aflögun mælist á þessu svæði bæði á GPS tækjum og í gervitunglagögnum.

Síðustu vikuna hafa opnast nýir gígar á sprungunni á milli Geldingadala og þess gígs sem opnaðist annan í páskum.  Þetta hefur haft áhrif á hvert hraun rennur og bunkast nú upp hraun í SA hluta Geldingadala og má búast við að það renni úr skarðinu sem þar er á næstunni.  Rætt var um hvort hægt væri að sjá fyrir þegar nýjar opnanir verða á sprungunni innan eldgosasvæðisins, en merkin eru afar lítil og erfitt að mæla þau með þeim hætti að hægt verði að vara fyrir með mikilli vissu og fyrirvara.

Hraunflæði hefur verið nokkuð stöðugt frá upphafi goss, þó hægt sé að greina litlar sveiflur inn á milli.  Ekkert bendir til þess að það sjái fyrir endan á gosinu.  Gosmengun er mest gosstöðvarnar og dvínar hratt með aukinni fjarlægð frá þeim.

Uppfært 15.04. kl.0:30

Frá því að ný gossop mynduðust á þriðjudaginn er hægt að tala um að kvika komi nú upp á 8 stöðum við Fagradalsfjall. Hraun hefur runnið frá nýjustu opnunum yfir nýja gönguslóðann – gönguleið A – það gerðist síðdegis í gær. Ekki eru komnar nýjar mælingar á heildar hraunrennsli frá gosstöðvunum en samkvæmt mælingum Jarðvísindastofnunar sem gerðar voru áður en nýju opin mynduðust hafði hraunrennsli haldist nokkuð jafnt síðustu fjóra sólarhringa, eða um tæpir fimm rúmmetrar á sekúndu að meðaltali. Vísindaráð almannavarna mun funda í dag til að fara yfir nýjustu gögn og mælingar.

Lokað er við gosstöðvarnar í dag. Talsverð mengun var við gosstöðvarnar í gær og allnokkur verkefni hjá viðbragðsaðilum þeim tengdum. Við minnum á að hægt hér er að nálgast nýjustu gasmengunarspána og hægt er að fylgjast með loftgæðum á vefsíðu Umhverfisstofnunar, loftgaedi.is

Myndir teknar með um tveggja klukkustunda millibili. Á seinni myndinni er hraunbreiðan komin yfir nýja gönguslóðan. Ef miðað er við slóðann fyrir miðri mynd sést framrás hraunjaðarins vel. (Ljósmyndir: Almannavarnir/Björn Oddsson).

Ljósmynd tekin síðdegis á þriðjudaginn eftir að nýjustu opin mynduðust. Þarna má telja átta stróka. (Ljósmyndi: Almannavarnir/Björn Oddsson).


Uppfært 10.04. kl. 9:15

Um eða upp úr klukkan þrjú í nótt varð sólarhringsvakt Veðurstofunnar þess vör að líklega hefði enn önnur opnunin myndast við gosstöðvarnar. Við birtingu varð það ljóst á vefmyndavélum að fjórða opnunin er miðja vegu milli þeirra sem opnuðust á hádegi þann 5. apríl og á miðnætti aðfaranótt 7. apríl.

Við sjónrænt mat af vefmyndavélum virðist megin hrauntaumurinn sameinast því hraunflæði er rennur í Geldingadali úr norðri.

Við bendum á nýjustu gasmengunarspána og veðurspá fyrirgosstöðvarnar .

Eins bendum við á nýtt kort af gosstöðvunum sem er í færslunni hér að neðan, þar sem hættusvæði við Fagradalsfjall er skýrt afmarkað.

Screenshot-from-2021-04-10-05-49-39

Skjáskot af vefmyndavél á MBL tekin í birtingu í morgun.

Uppfært 09.04. kl. 20.30

Vísindaráð almannavarna hittist á fundi til að ræða framgang gossins við Fagradalsfjall. Á fundinum var farið yfir skjálftagögn og mælingar, dreifingu hrauns, framleiðslu gosefna og mengun sem fylgir eldgosinu. 

Á fundinum voru einnig ræddar þær hættur sem snúa að fólki sem sækir gosstöðvarnar heim og hvaða svæði væru hættulegust með tilliti til hraunflæðis, gasmengunar og mögulegrar opnunar á nýjum sprungum.

Nýjar sprungur geta opnast án fyrirvara

Á fundinum var farið yfir GPS mælingar og gervitunglamyndir til að meta breytingar sem hafa orðið á svæðinu eftir að nýjar sprungur opnuðust. Merki um breytingar komu fram við nýjar gossprungur sem opnuðust annan í páskum og aðfaranótt þriðjudags.  Breytingarnar eru hinsvegar mjög litlar og fyrirboðar áður en sprungurnar opnast ekki greinanlegir.  Vísbendingar eru um að á svæðinu frá sunnanverðum Geldingadölum og norðaustur fyrir gossprungurnar liggi kvika grunnt og ekki hægt að útiloka að fleiri gossprungur geti opnast á næstu dögum eða vikum. Opnun nýrrar gossprungu án sjáanlegra fyrirvara gæti valdið bráðri hættu fyrir fólk.  Svæðið sem þessi hætta nær til er talið vera þar sem kvikan náði næst yfirborði eða frá suðvestur hluta Geldingadala og í norðaustur að Litla-Hrúti.

MicrosoftTeams-image--8-

Kortið afmarkar það svæði þar sem fólk getur verið í bráðri hættu vegna skyndilegra atburða sem geta orðið á gosstöðvum. Innan hættusvæðisins er allra mesta hættan á opnun fleiri gossprungna án fyrirvara og því getur fylgt skyndilegt og hratt hraunflæði sem erfitt er að forðast. Utan þessa svæðis eru einnig aðrar hættur sem fylgja framrás hrauns og uppsöfnunar gass. Á kortinu má sjá drög að nýrri gönguleið austan við hættusvæðið.

Brattar og háar brúnir á hraunbreiðunum við gosstöðvarnar geta verið óstöðugar. Stór glóandi hraunstykki geta hrunið úr þeim án fyrirvara sem getur skapað mikla hættu. Eins getur kvika skotist út undan hraunbrúninni og sú kvika getur ferðast mjög hratt.

Mesta skjálftavirknin síðustu tvær vikur er norðarlega í kvikuganginum og nær að Keili. Rétt sunnan við Keili, við Litla-Hrút, mælast grunnir skjálftar og er fylgst vel með þeirri virkni. Grunnir skjálftar geta verið vísbending um að kvika sé að leita til yfirborðs. Ekki er því hægt að útiloka að kvika nái til yfirborðs norðar yfir í kvikuganginum sem nær að Keili. 

Líkur á því að með auknu hraunrennsli aukist gasmengun

Bráðabirgðamælingar benda til þess að hraunflæði hafi frekar aukist við opnun síðustu gossprungna, en nákvæmari mælinga er að vænta í dag. Hraun rennur frá öllum sprungunum þremur og fer það niður í Meradali og Geldingadali. 

Við opnun á fleiri sprungum og auknu hraunflæði má leiða líkur að því að magn gass frá gosstöðvunum hafi aukist miðað við það sem var þegar einungis gaus í Geldingadölum. Mesta afgösunin kemur frá gígunum en mun minna frá hraunrennslinu sjálfu, en talað er um afgösun þegar gas sem veldur mengun losnar úr kvikunni út í andrúmsloftið. 

Mikil mengun mælist í kringum gosstöðvarnar, en utan hennar dvínar hún hratt.  Veðurstofan hefur sett upp tvo gasmæla, annan við gönguleið A og hinn í Meradölum til að fá skýrari mynd af gasmenguninni næst gosstöðvunum.

Uppfært 07.04. kl. 18.15

Á myndum sem voru teknar í könnunarflugi nú síðdegis má sjá að hraunbreiðurnar úr gosopunum þremur ná nú saman. Hraun frá þriðja gosstaðnum sem opnaðist á miðnætti hefur runnið bæði til suðurs niður í Geldingadali og í norðaustur í áttina að gosopinu ofan við Meradali. Samfeld hraunbreiða er því á milli gosstaðanna þriggja sem í raun tilheyra einni og sömu gossprungunni yfir kvikuganginum við Fagradalsfjall.

BO1_07042021

Samfelld hraunbreiða er nú á milli gosstaðanna þriggja við Fagradalsfjall. (Ljósmynd: Almannavarnir/Björn Oddsson)

Lava_078042021_2

Yfirlitskort sem sýnir staðsetningu gosstaðanna þriggja með rauðu og hraunflæði úr þeim eins og staðan er síðdegis í dag. Ekki er búið að kortleggja hraunflæðið úr nýjasta gosopinu sem opnaðist á miðnætti nákvæmlega. Útlínur þess hrauns eru innan skástrikaða svæðisins og unnið út frá ljósmyndum.


Uppfært 07.04. kl. 8:45

Hraunflæðið úr nýjustu gosrásinni virðist að mestu renna niður í Geldingadali. Þessi þriðja gosrás opnaðist á miðnætti og er á milli gosstaðanna tveggja sem fyrir voru. Björgunarsveitir höfðu séð jarðsig á svæðinu í gær um 420 metrum norðaustan við upptakasvæðið í Geldingadölum sem var um 150m að lengd og um 1 metri að dýpt. Það er þar sem nýjasta gosrásin er staðsett.

Uppfært 06.04. kl. 17:50

Hraun heldur áfram að renna úr nýju sprungunum til austurs og niður í Meradali og er hraunflæði talið vera um 7 rúmmetrar/sekúndu. Til samanburðar er hraunflæði úr gígunum í Geldingadölum talið vera um. 5,5 rúmmetra/sekúndu.

New_sprungur_05042021_3--005-

Nýju gossprungurnar sem mynduðust í gær, um kl 12 á hádegi, eru um 700 m norðaustan við gosstöðvarnar, á Fagradalsfjallsheiðinni norðan við Geldingadali. Sprungurnar eru í heild um 200 m langar og eru í sömu stefnu og sprungur á fyrri gosstöðvum. Rauða línan táknar sprunguna sem opnaðist 19. mars.

BO1

Hraunið frá nýju sprungunum er þunnfljótandi og rennur í langri og mjórri hrauná austur í Meradali og er hraunbreiða þegar farin að myndast þar eins og þessi mynd sýnir sem tekin var um klukkan 15 í dag. (Ljósmynd: Almannavarnir/Björn Oddsson)


Uppfært 05.04. kl. 14:50

Myndir frá nýjum gossprungum í nágrenni gosstöðvanna í Geldingadölum sýna að um er að ræða tvær gossprungur og er miðja þeirra staðsettar um 700 metra norðaustan við eldgígana í Geldingadölum. Sprungurnar eru samtals um 100 – 200 metra langar. Hraunið frá sprungunum er þunnfljótandi og rennur í langri og mjórri hrauná austur í Meradali og er hraunbreiða þegar farin að myndast þar.

Ný gossprunga

Yfirlitsmynd sem sýnir nýjar gossprungur ausutur af eldgígunum í Geldingadölum, hrauná sem rennur úr nýju sprungunum og hraun sem er að myndast í Meradölum (til hægri á myndinni.

MicrosoftTeams-image--2-

Hraunið er þunnfljótandi og rennur eftir gili í Meradali.

Ný gossprunga

MicrosoftTeams-image--7-

Ljósmyndirnar tók Björn Oddsson hjá almannavarnadeild Ríkislögreglustjóra.

Uppfært 05.04. kl. 13.20

Ný gossprunga opnaðst um klukkan 12 í dag í grennd við gosstöðvarnar í Geldingadölum. Fyrsta mat er að sprungan sé sennilega um 200 metra löng og er miðja hennar staðsett um kílómetra norðaustur af gosstöðvunum í Geldingadölum. Hraunið frá nýju sprungunni rennur niður í Meradali.

Tvær þyrlur Landhelgisgæslunnar eru nú við gosstöðvarnar til að rýma svæðið. Flugvél með vísindamönnum er á leiðinni og munu þeir meta nánar staðsetningu og stærð nýju gossprungunnar.

Flugkóði fyrir Keflavíkurflugvöll er áfram appelsínugulur þar sem um er að ræða hraungos með lítilli sem engri öskudreifingu og er því ekki talin hætta af gosinu fyrir flugumferð.

Nýja gossprungan er vel sýnileg í gegn um vefmyndavél RÚV sem fylgjast má með á RÚV 2

Halda áfram að lesa

Veður

Áhrif loftslagsbreytinga þegar of dýru verði keyptar


Alþjóðaveðurfræðistofnunin kynnti í dag nýja skýrslu um ástand loftslags jarðar

19.4.2021

Alþjóðaveðurfræðistofnunin (WMO) gaf út í dag skýrslu sem lýsir ástandi loftslags jarðar – „State of the Global Climate“. Skýrslan er samantekt unnin af fjölmörgum stofnunum og vísindamönnum og lýsir ástandi loftslags jarðar sem og afleiðingum loftslagsbreytinga.

“Loftslag jarðar er að breytast og áhrif breytinganna eru þegar of dýru verði keyptar, bæði gagnvart íbúum og náttúrunni. Við þessu þarf að bregðast og það strax í ár“, sagði António Guterres, aðalritari Sameinuðu þjóðanna, þegar skýrslan var kynnt í New York í dag.

Samkvæmt skýrslunni þurftu milljónir jarðarbúa að takast á við öfgar í veðri á síðasta ári vegna loftslagsbreytinga samhliða baráttunni við kórónuveiruna. Þrátt fyrir að kórónuveirufaraldurinn hafi hægt á hagkerfum heims virðist faraldurinn ekki hafa hægt á loftslagsbreytingum.

Síðustu sex ár þau heitustu á jörðinni frá upphafi mælinga

Árið 2020 var eitt heitasta ár á jörðinni frá upphafi mælinga. Hitamet var slegið þegar hitinn fór í 38.0 °C í Verkhoyansk í Rússlandi 20. júní, sem er hæsta hitastig sem mælst hefur norðan heimskautsbaugs. Árið 2020 fór nærri því að jafna met ársins 2016 og reyndar er munurinn á þessum tveimur árum innan óvissumarka í hnattrænum samantektum (mynd 1). Árið 2016 var ákaflega öflugur El Nino atburður í gangi í Kyrrahafi, en slíkir atburðir hækka hnattrænan hita iðulega. Árið 2020 var engu slíku til að dreifa, heldur var Kyrrahafið óvenju kalt, en slíkt gerist samfara La Nina atburðum.

Síðustu sex ár eru heitustu ár frá upphafi mælinga og síðasti áratugur einnig sá heitasti.

“Árið 2020 var óvenju heitt og það þrátt fyrir kælandi áhrif frá La Nino atburðinum” sagði prófessor Petteri Taalas aðalritari Alþjóðaveðurfræðistofnunarinnar. “Það er merkilegt að hiti ársins 2020 var sambærilegur við hita ársins 2016 þegar einn öflugasti El Nino sögunnar átti sér stað. Þetta sýnir að merkjanleg áhrif mannkyns eru nú jafnstór kröftum náttúrunnar”.

Mynd1

Mynd 1: Myndin sýnir hnattrænar hitabreytingar  síðustu 140 árin. Punktarnir sýna meðaltal hvers árs, en strikin tákna óvissumörk. Litlu munar á árunum 2016, 2019 og 2020 og því geta smávægilegar breytingar í mati á hita breytt röðinni hvaða ár er í fyrsta eða öðru sæti. Sýnd er samantektin frá Berkeley háskóla , en samantektir frá  öðrum stofnunum sýna mjög álíka niðurstöður.

Stöðugar og áframhaldandi loftslagsbreytingar

Allir mælikvarðar um loftslagsbreytingar og áhrif þeirra sem sýndir eru í þessari skýrslu sýna stöðugar og áframhaldandi loftslagsbreytingar, aukingu í aftakaveðrum með eyðileggingu og tjóni fyrir einstaklinga og samfélög.

„Þessi neikvæða þróun mun halda áfram árum saman óháð því hvort okkur tekst að hemja losun gróðurhúsalofttegunda“, segir prófessor Petteri Taalas aðalritari Alþjóðaveðurfræðistofnunarinnar. „Þess vegna er mikilvægt að fjárfesta í aðlögun. Fjárfesting í kerfum til að vakta og fylgjast með þróun veðurs og vara við aftakaveðrum er mikilvæg leið til að aðlagast. Hjá sumum minna þróuðum ríkjum er gap í athugunarkerfum og brotalamir í veður-, vatns- og loftslagsþjónustu“, segir Petteri.

Halda áfram að lesa

Veður

Ný gossprunga skammt frá gosstöðvum í Geldingadölum

Ný gossprunga

Ljósmynd/Almannavarnir


5.4.2021

Uppfært 05.04. kl. 14:50

Myndir frá nýjum gossprungum í nágrenni gosstöðvanna í Geldingadölum sýna að um er að ræða tvær gossprungur og er miðja þeirra er staðsett um 700 metra norðaustan við eldgígana í Geldingadölum. Sprungurnar eru samtals um 100 – 200 metra langar. Hraunið frá sprungunum er þunnfljótandi og rennur í langri og mjórri hrauná austur í Merardali og er hraunbreiða þegar farin að myndast þar. 

Uppfært 05.04. kl. 13.20

Ný gossprunga opnaðst um klukkan 12 í dag í grennd við gosstöðvarnar í Geldingadölum. Fyrsta mat er að sprungan sé sennilega um 200 metra löng og er miðja hennar staðsett um kílómetra norðaustur af gosstöðvunum í Geldingadölum. Hraunið frá nýju sprungunni rennur niður í Merardali.

Tvær þyrlur Landhelgisgæslunnar eru nú við gosstöðvarnar til að rýma svæðið. Flugvél með vísindamönnum er á leiðinni og munu þeir meta nánar staðsetningu og stærð nýju gossprungunnar.

Flugkóði fyrir Keflavíkurflugvöll er áfram appelsínugulur þar sem um er að ræða hraungos með lítilli sem engri öskudreifingu og er því ekki talin hætta af gosinu fyrir flugumferð.

Nýja gossprungan er vel sýnileg í gegn um vefmyndavél RÚV sem fylgjast má með á RÚV 2

Halda áfram að lesa

Vinsælast

Allur réttur áskilin © 2021 Tíðin