Veður

“Litla gosið” við Fagradalsfjall orðið sex mánaða

Eldstöðvarnar rúmum mánuði eftir upphaf gossins. Horft til norðurs yfir gosstöðvarnar úr vél Icelandair í aðflugi til Keflavíkur frá Amsterdam síðdegis 27. apríl. (Ljósmynd: Ágúst J. Magnússon)


19.9.2021

Í dag, 19. september, eru sex mánuður frá upphafi eldgossins í Fagradalsfjalli. Hraunflæðið er metið tiltölulega lítið á mælikvarða eldgosa sem orðið hafa á Íslandi. En vegna  staðsetningar, nálægðar við byggð og aðgengi almennings og vísindamanna að gosstöðvunum, má segja að áhrif gossins og þær áskoranir sem því hafa fylgt, hafi orðið meiri en með önnur nýleg gos.

Forboðar eldgossins í Fagradalsfjalli hófust í desember 2019 með mikilli  skjálftavirkni  í og við Þorbjörn sem hafði áhrif á allan Reykjanesskagann. Ástæða skjálftanna var kvika sem var að reyna að brjóta sér leið upp á yfirborðið við Þorbjörn. Það var síðan þann 24. febrúar 2021 sem virknin byrjaði á ný, þegar krafmiklir skjálftar riðu um Reykjanesskagann og sem fundust víða um landið.  Hrinan hófst með skjálfta við Keili sem var 5,7 að stærð og komu tugir þúsunda skjálfta í kjölfarið á næstu vikum.

Mynd1

Mynd 1. Sýnir þróun jarðskjálftanna í kringum Fagradalsfjall frá desmeber 2019 þangað til eldgos hófst (Graf: Skjálfta-Lísa fengin af vef Veðustofunnar).

Gervihnattamyndir og GPS gögn sýndu að kvikagangur hafði myndast suðvestur af Keili og inn að Fagradalsfjalli (Mynd 2 A&B). Óvíst var hvort kvikan myndi ná upp á yfirborðið.

„Tímabilið áður en eldgosið hófst var mjög stressandi og því fylgdi álag fyrir teymið“ segir Michelle Maree Parks, þegar hún var spurð um þær áskoranir sem urðu á vegi hennar og hvað hún hafði lært á þeim. Michelle er ein af vísindamönnum í aflögunarteymi Veðurstofunnar, sem fylgist meðal annars með landrisi.  „Óróinn hófst í desember 2019 þannig að þarna í mars 2021 höfðum við  þegar verið búin að vinna hörðum höndum í 14 mánuði við vöktun svæðisins. Við vorum stöðugt að uppfæra aflögunar kort frá gervihnöttum og að keyra líkön til að reyna að finna út hvað aflögunin var að segja okkur“ segir Michelle. Það voru þrír kvikugangar undir Svartsengi og annar fyrir neðan Krýsuvík árið 2020. Síðan hóf einn gangur að færa sig í átt að Fagradalsfjalli í enda febrúar 2021. „Það var mjög mikilvægt að geta staðsett hann, hversu djúpt hann var og hversu mikið magn af kviku væri í honum“ segir Michelle. „Þetta þýddi að við þurftum oft að vaka lengi vikurnar fyrir gosið til að útbúa ný líkön. Það sem við lærðum af þessu er að þó að aukning í skjálftavirkni og aflögun gæti verið fyrirvari eldgoss þá er það ekki alltaf raunin. Það veltur á því hversu mikil spenna hefur nú þegar verið leist úr læðingi og á styrkleika skorpunnar“, segir Michelle að lokum.

Mynd2Mynd 2. A) GPS færslur frá stöðinni KRIV í Krísuvík. Bláa línan sýnir byrjun skjálftavirkninnar þann 24.febrúar og rauðalínan táknar byrjun eldgossins þann 19.mars. Grafið sýnir hraða aflögun sem átti sér stað áður en gosið hófst og síðan hæga suðvestur hreyfingu eftir að gosið hófst sem þýðir að sig er í gangi (Graf: Veðurstofa Íslands/Benedikt Gunnar Ófeigsson). B) Sýnir hvar kvikugangurinn hafði myndast (Mynd: Fengin af vef Veðurstofunnar).

Síðustu dagana fyrir eldgosið var skjálftavirknin með minna móti og höfðu engir skjálftar mælst yfir 4 að stærð, en það hafði ekki gerst frá því að skjálftahrinan hófst. Það má segja að það hafi verið lognið á undan storminum. Þann 19. mars kl 20:45 opnaðist sprunga við Fagradalsfjall sem bauð upp á stórfenglega sjón í kvöldbirtunni. Eldgos var hafið. 

opnun-sprungu-kj

Mynd 3. Eldgosið nokkrum klukkustundum eftir að kvikan náði upp á yfirborðið en þetta var fyrsta ljósmyndin sem náðist af gosinu, hún var tekin kl. 23:03 (Ljósmynd: Veðurstofa Íslands/Kristín Jónsdóttir).

Kristín Jónsdóttir, hópstjóri náttúruvárvöktunar hjá Veðurstofu Íslands, segir það hafa reynst mikil áskorun að spá fyrir um hvort og hvenær gos myndi hefjast. „Það kom á óvart að það dróg úr skjálftavirkni í aðdraganda eldgossins og í raun voru merkin um að gos myndi hefjast þennan dag afar lítil“ segir Kristín þegar að hún rifjar upp atburðarás föstudagins fyrir sex mánuðum. „Helst að það mældust nokkrir grunnir skjálftar sem við skiljum nú að voru til marks um að kvikan lá grunnt“, segir Kristín.

Mynd4

Mynd 4. Eftirlitssalur Veðurstofunnar rétt eftir miðnætti á fyrsta kvöldi eldgossins. Kristín Vogfjörð, hópstjóri jarðar og eldgosa situr fyrir aftan Sigurdísi Björgu Jónasdóttur, náttúruvársérfræðingi á vakt sem ræðir við Söru Barsotti, fagstjóra eldfjallavár. (Ljósmynd: Veðurstofa Íslands/Haukur Hauksson).

Vel fylgst með gosinu

Frá því að  eldgosið hófst  hefur verið vel fylgst með gangi mála á svæðinu og hefur síbreytileiki gossins fært vísindamönnum og viðbragðsaðilum miklar áskoranir. Það má segja að staðsetning eldgossins sé einkar hentug þar sem aðgengi er auðvelt og því nokkuð auðvelt að koma fyrir mælibúnaði til vöktunar. Snemma var myndavélum, gasmælum, hitamælum komið fyrir en eins búnaði til að safna úrkomu og gjósku til að meta mengun frá gosinu. Mynd5

 Sérfræðingar Veðurstofunnar þeir Jón Bjarni Friðriksson og Ágúst Þór Gunnlaugsson við uppsetningu á nýrri veðurstöð við eldstöðvarnar 25. mars. (Ljósmynd: Veðurstofa Íslands/ Jón Bjarni Friðriksson)

Skjálftavirknin fór ört minnkandi eftir að kvikan náði upp á yfirborðið, en hegðun eldgossins hefur breyst mikið á þessum sex mánuðum og skiptist í raun í nokkur tímabil. Í fyrstu flæddi kvikan nokkuð stöðugt upp á yfirborðið úr einum megin gíg, en síðan fóru ný gosop að myndast og alls hafa átta gosop opnast. Í dag hafa öll gosopin lokast nema fimmta gosopið sem myndaðist. Því næst tók kvikustrókavirkni við og þar á eftir kviðukennd virkni þar sem hlé kom á gosið í nokkra klukkustundir og jafnvel daga og síðan virknin á ný í nokkra klukkutíma. Í dag þá er virknin mest innan gígsins en hraunið fer þaðan í pípum í átt að Geldingadölum. Hægt er að sjá hvernig mismunandi tímabil gossins passa vel við óróann á mynd 6.

Mynd6

Mynd 6. A) Sýnir óróann í gosinu frá upphafi (Graf: Stöðin FAF er í eigu Czech Academy of Science

(CAS) og Ísor). B) Sýnir dægursveiflur SO2 sem er mælt með DOAS mælitækum (Graf: Veðurstofa Íslands/Melissa Anne Pfeffer)

Gasmengun er mikil áskorun

Einn af fylgifiskum eldgossins í Fagradalsfjalli er gasmengun. Mikil dægursveifla var á gasi sem kom frá eldgosinu en magn þess sveiflaðist í takti við breytta hegðun gossins. Magn hrauns gerði það einnig með breyttri virkni. Jarðvísindastofnun Háskóla Íslands, hefur reglulega mælt útbreiðslu hraunsins en síðustu flugmælingar sem gerðar voru þann 9.september sýndu að hraunbreiðan var orðin 4,6 km2. en það er aðeins 1/10 af flatarmáli Holuhrauns. Heildar losun gass við Fagradalsfjall er einnig aðeins 1/10 af því sem að kom úr Holuhrauni en talið er að um 9.6 milljónir tonna af gasi hafi komið upp á yfirborðið í því gosi.

Mynd8

Mynd 7: Sýnir þróun á stærð hraunbreiðunnnar frá upphafi (Mynd: Ragnar Þrastarson/Veðurstofa Íslands/Náttúrustofnun)

Melissa Anne Pfeffer sérfræðingur á sviði ösku- og efnadreifingar segir að í byrjun eldgoss þá hafi verið mjög auðvelt að mæla efnasamsetningu og hversu mikið gasflæði kom frá eldgosinu. „Þegar leið á gosið og gígurinn fór að hækka og hraunbreiðan tók að stækka þá hefur það verið miklu erfiðara“ segir Melissa. „Teymið okkar hefur stöðugt verið að finna nýjar leiðir og nota nýja tækni til þess að ná að mæla efnasamsetningu og dægursveiflu gass við eldstöðvarnar“, segir Melissa.

Mynd7

Mynd 8: Ein af þeim hættum sem leynast í kringum gosstöðvar er gasmengun. Sérútbúnir sérfræðingar Veðurstofunnar fara reglulega til að mæla gasstyrk við upptök eldgossins, svo hægt sé að spá fyrir um magn gasmengunar frá eldstöðvunum og eins til að safna gögnum til frekari rannsókna. Hér klæðir Melissa Anne-Pfeffer starfsfélaga sinn í réttan búning (Ljósmynd: Veðurstofa Íslands/Elísabet Pálmadóttir).

Gas frá eldstöðvunum hefur mælst víða um landið á síðustu 6 mánuði en mest hefur mælst norðvestur af eldgosinu. Nokkrir toppar af SO2 hafa náð yfir 1000 míkrógrömm/m3 í Njarðvík (Mynd 8) og Vogum sem dæmi, en þetta há gildi eru talin óholl fyrir viðkvæma.  Gosmóða hefur einnig gert vart við sig í sumar, mest megnis í Reykjavík og á Reykjanesskaga. Gosmóða auðkennist af samhliða aukningu SO2 og fínustu svifryksögnum. Í sumar hefur hefur verið mikil þoka á vestur hluta Íslands sem hefur haft áhrif á loftgæði og skyggni. Eldgosið hafði einnig áhrif á úrkomu sem kemur fram í sýrstigi vatns sem var safnað í kringum eldgosið. Stöku sinnum þá féll pH gildið niður fyrir 3 eins og sjá má á mynd 9. Mestu áhrifin urðu frá 15. maí fram í miðjan júní.

Mynd9

Mynd10

Myndir 9 og 10. Sýnir styrk SO2 við jörðina. Mælingar eru gerðar á klukkutíma fresti og sýnir grafið tímabilið frá upphafi goss til dagsins í dag. Appelsínugula línan táknar heilsuverndarmörk manna en það er 350 míkrógrömm/m3(Gröf: Umhverfisstofnun/Veðurstofa Íslands).

Mynd11

 Mynd 11: Sýnir pH gildi úrkomu í Keflavík frá upphafi eldgoss. Græna línan táknar hreina úrkomu en appelsínugula línan sýnir eðlilegt sýrustig í úrkomu á þessum slóðum en hún er aldrei fyllilega tær (Graf: Veðurstofa Íslands/Gerður Stefánsdóttir).

Eldgosið stöðugt að breyta um takt

Á þessum sex mánuðum hefur eldgosið verið síbreytilegt. Það hefur fært vísindamönnum einstakt tækifæri til að auka við þekkingu sína en jafnframt gefið almenningi kost á því að komast í tæri við náttúruöflin. Það má kannski segja að eldgos eru jafn heillandi og þau geta verið hættuleg.

Þegar ný gosop tóku að opnast við upphaf gossins, reyndu vísindamenn að rýna í göng til að sjá hvort mögulegt væri að spá fyrir um hvar og hvenær næsta opnun yrði. Fljótlega tókst að greina fyrirboða nýrrar opnunar með því að rýna í óróagröf. Þannig gat sólarhringsvakt Veðurstofunnar sent út viðvörun til viðbragðsaðila á svæðinu sem gátu brugðist við í tíma.

 Þetta var ekki síst mikilvægt þar sem að eldgosið hafði mikið aðdráttarafl frá upphafi. Allt að 6000 ferðamenn komu fyrstu vikurnar og mikill fjöldi þegar sumarið hófst og útlendingar gátu heimsótt Ísland á ný. „Það hefur verið mikil áskorun að vakta svæðið til að reyna að tryggja öryggi fólks, þar sem eldgosið er stöðugt að breytast og hætturnar samfara því“ segir Sara Barsotti, fagstjóri eldfjallavár á Veðurstofu Íslands.

„Við höfum séð hraunflæði, gasmengun, hraunbombur, gróðurelda og auðvitað erfiðar aðstæður vegna veðurs. Þessi samblanda hefur oft verið krefjandi. En samstarf milli vísindamanna og viðbragðsaðila hefur verið framúrskarandi sem hefur gert okkur kleift að tryggja öryggi fólks “ segir Sara að lokum.

Það verður svo að koma í ljós hversu lengi gosið kemur til með að standa yfir og hver áhrif þess á endanum verða. Það eina sem vitað er með vissu er að náttúran fer sínu fram.

Mynd12Mynd 12: Gosið var kallað „lítið“ gos, en ef við skoðum stærðarhlutföll á myndinni af vefmyndavél RÚV, þá er „lítið“ gos afstætt hugtak. Innan hringsins í horninu niðri vinstra megin má sjá nokkrar manneskjur við hraunjaðarinn og ofar er hringur utan um þyrlu sem sveimar yfir gosstöðvunum. Viðbragðsaðilar áttu fljótlega fullt í fangi með að koma í veg fyrir að fólk setti sig í bráða hættu við gosstöðvarnar (Ljósmynd: Fengin af vefmyndavél RÚV

Veður

Loftslagsvísindamenn fá Nóbelsverðlaun í eðlisfræði

Syukuro Manabe, Klaus Hasselmann and Giorgio Parisi. (Mynd: Ill. Niklas Elmehed © Nobel Prize Outreach)


7.10.2021

Nóbelsverðlaun í eðlisfræði árið 2021 fóru til þriggja vísindamanna sem hafa unnið að fjölþættum og flóknum kerfum, samspili ólíkra lengda- og tímakvarða og því hvernig regluleg hegðan myndast.

Tveir þeirra, Sukyro Manabe og Klaus Hasselmann, báðir fæddir 1931, eru loftslagsvísindamenn sem hafa lengi verið í fremstu röð vísindamanna sem rannsaka loftslagsbreytingar af mannavöldum.

Það er áhugaverð tenging milli verðlaunanna til Sukyro Manabe og verðlaunahafans í efnafræði árið 1903. Það ár fékk Svante Arrhenius verðlaunin fyrir framlag sitt til eðlisefnafræði. Hann var hinsvegar einnig fyrstur til að leggja tölulegt mat á það hversu mikillar hlýnunar mætti vænta frá tvöföldun á styrk koldíoxíðs í lofthjúpnum.

Á fyrri hluta 20. aldar urðu miklar framfarir í skilningi vísinda á því hvernig varmageislun sólar og jarðar víxlverka við lofthjúpinn og sá skilningur var grundvöllur að miklum framförum í þróun loftslagslíkana. Á sama tíma urðu miklar framfarir í þróun veðurlíkana sem gjörbreyttu veðurspám. Sukyro Manabe lauk doktorsprófi í Japan árið 1958 og fór fljótlega að vinna á rannsóknastofu í Bandaríkjunum þar sem m.a. hafði verið unnið að þróun fyrstu veðurlíkananna. Þar hófst hann  handa við að þróa líkan sem nota mætti til að herma loftslag jarðar og breytingar á því.  Þetta líkan er forveri allra annarra loftslagslíkana, og með því má segja að rannsóknir á gróðurhúsaáhrifum hafi  komist á nútímastig.

Klaus Hasselmann (f. 1931) lauk doktorsprófi í Göttingen árið 1957 og var áratugum saman prófessor við Hamborgarháskola og yfirmaður Max Planck stofnunarinnar veðurfræði í Hamborg.  Hann hefur lagt gjörfa hönd á mörg svið, bæði innan haffræði, veðurfræði og veðurfarsfræði. Öldulíkön eins og þau sem notuð eru til að spá fyrir um öldulag á hafsvæðinu umhverfis Ísland byggja m.a. á vinnu hans. Á miðjum áttunda áratug síðustu aldar skrifaði hann mikilvægar greinar um samspil ólíkra tímakvarða, t.d. hvernig tilviljanakennt flökt í vindi á yfirborði hafsins gæti gæti valdið langtímabreytingum í hafi. Þegar ljóst var að loftslagsbreytinga væri farið að gæta þróaði hann ásamt samverkamönnum aðferðir við að finna hvaða breytingar mætti rekja til athafna mannkyns.  Þessar aðferðir liggja til grundavallar mati á áhrifum mannkyns á lofstlag sem t.d. má lesa um  í skýrslum Milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar, en síðasta skýrsla þeirra kom út síðastliðinn ágústmánuð.

Olduspalikan_Hasselmann

Ölduspá sem Veðurstofan nýtir byggir á vinnu Hasselmann

Fyrir áhugasama um hin ólíku svið eðlisfræðinnar, má benda á að ásamt þeim Sukyro Manabe og Klaus Hasselmann hlaut Giorgio Parisi einnig Nóbelsverðlaunin í ár. Parisi er kennilegur eðlisfræðingur sem hefur lagt margt til rannsókna á sviði skammtasviðsfræði, vökvaaflfræði, m.a. fjölbrotaróf kviks flæðis, safneðlisfræði og þá sérstaklega eðlisfræði spunaglers. Rannsóknir hans tengja saman breytileika yfir breitt róf tíma og lengdarkvarða, spanna mjög vítt svið og skarast m.a. á við rannsóknir Hasselmann á áhrifum slembiferla í loftslagskerfinu. Þannig sýndu hann og samverkamenn hans fyrir nokkrum áratugum hvernig sveiflur milli jökulskeiða og hlýskeiða mætti skýra sem eiginsveiflur í loftslagskerfinu sem þá væru þvingaðar af slembiferlum. Þó fæstar rannsóknir hans tengist loftslagvísindum beint, hafa niðurstöður hans og hugmyndir haft árhif langt út fyrir hans sérsvið.

Halda áfram að lesa

Veður

Engin skýr merki um landris við Keili

Nýjustu gervitunglagögn úr Sentinel-1 (InSAR) af svæðinu við Keili sem sýna breytingar á svæðinu frá 23. september til 5. október. Engin merki sjást um breytingar á jarðskorpunni á slóðum skjálftahrinunnar sem hefur verið í gangi frá því í lok september. Rauðu línurnar afmarka hraunflæði frá gosstöðvunum.


6.10.2021

Nýjustu gervitunglagögn úr Sentinel-1 af svæðinu við Keili sýna engin skýr merki um að kvika sé að brjóta sér leið til yfirborðs. Á nýjustu myndinni sem sýnir breytingar á svæðinu frá 23. september til 5. október sjást engin merki um breytingar á jarðskorpunni á slóðum skjálftahrinunnar sem hefur verið í gangi frá því í lok september.  Það útilokar hins vegar ekki að kvika sé á hreyfingu á það miklu dýpi að það sæist ekki í gervitunglagögnum. 

“Við höfum verið að keyra líkön út frá nýjustu jarðskjálfta- og landmælingagögnum og líkönin gefa til kynna að ef kvika er að safnast fyrir, þá er hún ekki í miklu magni og á talsverðu dýpi, eða meira dýpi en sást í aðdraganda gossins í mars”, segir Michelle Parks sem unnið hefur að greiningu gagnanna ásamt Vincent Drouin á Veðurstofu Íslands. “Ef kvika er að byggjast upp á meira en 5km dýpi, en skjálftavirknin í hrinunni er að megninu til á meira dýpi en það, þá sæist það ekki á gervitunglamyndum fyrr en talsvert meira magn hefur safnast fyrir. Því er nauðsynlegt að halda áfram að fylgjast náið með þróun virkninnar við Keili” segir Michelle.

Halda áfram að lesa

Veður

Tíðarfar í september

Stutt yfirlit

6.10.2021

September var hlýr framan af, sérstaklega norðan- og norðaustanlands. Síðustu tíu dagar mánaðarins voru aftur á móti kaldir. Það snjóaði víða í byggð í lok mánaðar og var jörð alhvít á mörgum stöðum á Vestfjörðum og á Norðurlandi. Úrkoma mældist víðast hvar vel yfir meðallagi í mánuðinum. Óvenju þungbúið var suðvestanlands og hafa ekki mælst eins fáar sólskinsstundir í Reykjavík í septembermánuði síðan 1943. Mánuðurinn var fremur illviðrasamur.

Hiti

Meðalhiti í Reykjavík í september var 8,3 stig og er það -0,2 stigum undir meðallagi áranna 1991 til 2020 en -0,1 stigi undir meðallagi síðustu tíu ára. Á Akureyri var meðalhitinn 8,6 stig, 0,6 stigum yfir meðallagi áranna 1991 til 2020, en 0,5 stigum yfir meðallagi síðustu tíu ára. Í Stykkishólmi var meðalhitinn 8,2 stig og 8,6 stig á Höfn í Hornafirði.

Meðalhita og vik á fleiri stöðvum má sjá í töflu.

stöð meðalhiti °C vik 1991-2020 °C röð af vik 2011-2020 °C
Reykjavík 8,3 -0,2 52 til 53 151 -0,1
Stykkishólmur 8,2 0,1 46 176 0,0
Bolungarvík 7,6 0,3 42 124 0,3
Grímsey 7,6 0,7 20 148 0,5
Akureyri 8,6 0,6 27 141 0,5
Egilsstaðir 8,5 0,7 12 67 0,5
Dalatangi 9,1 1,1 7 84 0,8
Teigarhorn 8,6 0,4 26 til 27 149 0,2
Höfn í Hornaf. 8,6 -0,1
Stórhöfði 8,4 0,0 42 144 0,0
Hveravellir 3,8 -0,1 20 57 0,1
Árnes 7,7 -0,3 56 til 57 142 -0,1

Meðalhiti og vik (°C) í september 2021

September var hlýr framan af, sérstaklega norðan- og norðaustanlands þar sem óvenjuleg hlýindi sumarsins héldu að einhverju leyti áfram. Síðustu tíu dagar mánaðarins voru aftur á móti kaldir. Þegar allur mánuðurinn er skoðaður var að tiltölu hlýjast á Ströndum og á Norðausturlandi en að tiltölu kaldast suðvestanlands. Jákvætt hitavik miðað við síðustu tíu ár var mest 1,5 stig á Gjögurflugvelli en neikvætt hitavik miðað við síðustu tíu ár var mest -0,6 stig í Þúfuveri.

Meðalhiti mánaðarins var hæstur í Surtsey 9,5 stig en lægstur 1,8 stig á Þverfjalli. Í byggð var meðalhitinn lægstur 5,6 stig í Möðrudal.

Hæsti hiti mánaðarins mældist 24,0 stig á Egilsstaðaflugvelli þ. 1. Mest frost í mánuðinum mældist -7,6 stig á Kárahnjúkum þ. 27. Mest frost í byggð mældist -6,6 stig í Möðrudal þ. 27.

Úrkoma

September var úrkomusamur og mældist úrkoma víðast hvar vel yfir meðallagi. Fyrri hluti mánaðarins var þó tiltölulega þurr á austanverðu landinu en síðari hlutinn úrkomusamur.

Úrkoma í Reykjavík mældist 124,4 mm sem er um 40% umfram meðallag áranna 1991 til 1990. Á Akureyri mældist úrkoman 117,2 mm sem er meira en tvöföld meðalúrkoma áranna 1991 til 1990. Í Stykkishólmi mældist úrkoman 136,7 mm og 172,5 mm á Höfn í Hornafirði.

Dagar þegar úrkoma mældist 1,0 mm eða meiri í Reykjavík voru 19, fjórir fleiri en í meðalári. Á Akureyri mældist úrkoman 1,0 mm eða meiri 15 daga sem er sex fleiri en í meðalári.

Það snjóaði víða í byggð í lok mánaðar og var jörð alhvít á mörgum stöðum á Vestfjörðum og á Norðurlandi. Jörð var flekkótt tvo daga á Akureyri, en alauð alla aðra daga. Í Reykjavík var alautt allan mánuðinn.

Sólskinsstundafjöldi

Sólskinsstundir í Reykjavík mældust 52,7 sem er 65,6 stundum undir meðallagi áranna 1991 til 2020. Ekki hafa mælst eins fáar sólskinsstundir í Reykjavík í septembermánuði síðan 1943. Á Akureyri mældust sólskinsstundirnar 76,7 sem er 13,8 stundum undir meðallagi áranna 1991 til 2020.

Vindur

Mánuðurinn var fremur illviðrasamur. Vindur á landsvísu var 0,4 m/s yfir meðallagi. Óvenjulegt norðvestan hvassviðri gekk yfir landið þ. 28. Einnig var mjög hvasst þ. 21. (norðvestanátt).

Loftþrýstingur

Meðalloftþrýstingur í Reykjavík mældist 1002,1 hPa og er það 2,9 hPa undir meðallagi áranna 1991 til 2020.

Hæstur mældist loftþrýstingurinn 1035,9 hPa á Önundarhorni þ. 1. Lægsti loftþrýstingur mánaðarins mældist 959,5 hPa á Húsafelli þ. 21.

Sumarið (júní til september)

Sumarið var óvenjulega hlýtt og sólríkt á Norðaustur- og Austurlandi. Það byrjaði þó í kaldara lagi. Óvenju kalt var á landinu um miðjan júní og það frysti og snjóaði víða í byggð. Gróður tók hægt við sér eftir kalt og þurrt vor. Í lok júní hlýnaði til muna og við tóku óvenjuleg hlýindi á Norður- og Austurlandi sem héldu áfram nánast óslitið fram í byrjun september. Ágústmánuður var óvenjuhlýr á landinu öllu.

Meðalhiti í Reykjavík var 10,3 stig sem er 0,1 stigi yfir meðallagi áranna 1991 til 2020, en jafn meðallagi síðustu tíu ára. Meðalhiti sumarsins er í 28. sæti á lista 151 ára. Á Akureyri var meðalhitinn 11,7 stig, 1,9 stigum yfir meðallagi áranna 1991 til 2020 en 1,8 stigum yfir meðallagi síðustu tíu ára. Sumarið er, ásamt árinu 1933, hlýjasta sumar frá upphafi mælinga á Akureyri.

Sumarið var einnig það hlýjasta frá upphafi mælinga á Egilsstöðum, Dalatanga og á Grímsstöðum á Fjöllum.

Sumarið var þurrt framan af, sérstaklega á Norður- og Austurlandi. En september var mjög úrkomusamur þannig að heildarúrkoma sumarsins endar í kringum meðallag. Úrkoma í Reykjavík mældist 246,0 mm sem er jafnt meðallagi áranna 1991 til 2020. Á Akureyri mældist úrkoman 149,1 mm sem er einnig jafnt meðallagi áranna 1991 til 2020. Dagar þegar úrkoma mældist 1,0 mm eða meiri voru 3 fleiri en í meðalári í Reykjavík en 1 degi færri en í meðalári á Akureyri.

Óvenju þungbúið var suðvestanlands í sumar. Sólskinsstundir mældust 415,2 í Reykjavík sem er 240,6 stundum færri en að meðaltali 1991 til 2020. Sumarið hefur ekki verið eins sólarlítið í Reykjavík síðan 1983 (þá mældust stundirnar jafn margar og nú), og þar með það sólarminnsta í 100 ár. Sumarið var aftur á móti mjög sólríkt á Akureyri, sólskinsstundirnar mældust 706,2 og er það 135,3 stundum fleiri en að meðaltali 1991 til 2020. Sumarið er það fjórða sólríkasta frá upphafi mælinga á Akureyri.

Fyrstu níu mánuðir ársins

Meðalhiti í Reykjavík fyrstu níu mánuði ársins var 6,1 stig sem er 0,1 stigi yfir meðallagi áranna 1991 til 2020 en 0,1 stigi undir meðallagi síðustu tíu ára. Meðalhitinn raðast í 27. sæti á lista 151 ára. Á Akureyri var meðalhiti mánaðanna níu 6,0 stig. Það er 0,7 stigum yfir meðallagi áranna 1991 til 2020, en 0,4 stigum yfir meðallagi síðustu tíu ára. Meðalhitinn þar raðast í 7.sæti á lista 141 ára.

Úrkoma í Reykjavík hefur mælst 478,4 mm sem er 78% af meðalúrkomu áranna 1991 til 2020. Á Akureyri hefur úrkoman mælst 364,9 mm sem er jafnmikið og meðalúrkoma áranna 1991 til 2020.

Skjöl fyrir september

Meðalhiti á sjálfvirkum veðurstöðvum í september 2021 (textaskjal).
Daglegt yfirlit mánaðarins á þremur ákveðnum veðurstöðvum er hægt að sækja í sérstaka töflu.

Halda áfram að lesa

Vinsælast

Allur réttur áskilin © 2021 Tíðin