Félag atvinnurekenda

Nei ráðherra

7. júní 2021

Grein Ólafs Stephensen, framkvæmdastjóra FA, í Morgunblaðinu 7. júní 2021.

Nokkur dæmi um niðurgreidd námskeið endurmenntunardeilda háskólanna, í beinni samkeppni við sambærileg námskeið hjá félagsmönnum FA. Smelltu á myndina til að stækka hana.

Tvö ár í röð hefur menntamálaráðuneytið varið hundruðum milljóna króna til sumarnáms í framhalds- og háskólum landsins. Verulegur hluti þeirra fjármuna rennur til námskeiðahalds á vegum endur- og símenntunarstofnana háskólanna, sem bjóða upp á námskeið í beinni samkeppni við námsframboð einkarekinna fræðslufyrirtækja. Námskeið, sem áður kostuðu tugi þúsunda, hafa verið boðin á 3.000 krónur. Það geta einkarekin fræðslufyrirtæki engan veginn keppt við og hafa misst veruleg viðskipti vegna þessarar niðurgreiddu samkeppni á vegum ríkisins. Fræðslufyrirtæki hafa orðið fyrir tvöföldu áfalli í heimsfaraldrinum; fyrst bitnuðu samkomutakmarkanir hart á rekstrinum, svo efndi ríkið til samkeppni við þau.

Félag atvinnurekenda hefur lýst skilningi á því að komið sé til móts við nemendur háskóla og atvinnuleitendur með sumarnámi. Félagið hefur hins vegar andmælt harðlega niðurgreiðslu á samkeppnisrekstri endurmenntunardeildanna og krafið menntamálaráðherra svara um málið. Hinn 17. maí síðastliðinn sendi Samkeppniseftirlitið menntamálaráðuneytinu bréf, í framhaldi af kvörtun FA, og mæltist til þess að ráðuneytið legði fyrirfram mat á samkeppnisleg áhrif ráðstafana eins og niðurgreiðslu á sumarnáminu. Sama dag ítrekaði FA erindi sitt til menntamálaráðherra, sem sent var 13. apríl. Svarið barst nú um mánaðamótin og má lesa það á vef FA.

Sir Humphrey svarar
FA spurði ráðuneytið einmitt hvort það hefði lagt mat á áhrif fyrirkomulags ríkisstyrkjanna á samkeppni á fræðslumarkaði. Svar ráðuneytisins gæti hafa verið samið af Sir Humphrey, ráðuneytisstjóranum útsmogna í brezku gamanþáttunum Já ráðherra, en hann var sérfræðingur í að þvæla mál með merkingarlausu skriffinnskutuði. Í svarinu segir þannig:

„Eitt af skilgreiningaratriðum hugtaksins ríkisaðstoð er að hún getur aðeins verið veitt aðilum sem selja vöru eða þjónustu á markaði, þ.e. sinna efnahagslegri starfsemi. Af hálfu stjórnvalda er lagt er [svo] til grundvallar að starfsemi háskóla, þar á meðal umrædd námsúrræði, falli undir almannaþjónustu sem er ekki af efnahagslegum toga og fjárveitingar til þeirra geta þannig ekki falið í sér ríkisaðstoð.“

Þetta er makalaust bull. Endurmenntunardeildir háskólanna – sem óumdeilt er að fengu einhverja tugi milljóna af því fé sem rann til háskólanna vegna sumarnámsins – selja einmitt þjónustu á markaði, þ.e. námskeið fyrir almenning eins og þau sem nú eru auglýst á 3.000 krónur, í beinni samkeppni við sambærileg námskeið hjá einkareknum fræðslufyrirtækjum. Sá sem ekki áttar sig á að í niðurgreiðslum á slíkri starfsemi felst inngrip í fræðslumarkaðinn er reyndar ekki líklegur til að skilja bréfið frá Samkeppniseftirlitinu.

Enginn misskilningur
Ráðuneytið heldur áfram og segir Félag atvinnurekenda haldið þeim misskilningi að sumarnámskeiðunum sé aðallega beint að almenningi, en staðreyndin sé að 80% nemenda í sumarnáminu í fyrra hafi verið innritaðir í einingabært nám. FA hefur ekki misskilið neitt. Það eru 20 prósentin sem út af standa sem gagnrýni félagsins beinist að, fólkið sem fór (eðlilega) frekar á námskeið fyrir almenning, niðurgreitt af ríkinu, en að sækja þjónustuna til fyrirtækjanna sem endurmenntunarstofnanirnar keppa við.

Ráðuneytið telur sig ekki geta svarað spurningu FA um hversu mikið af fjármununum rann til endurmenntunarstofnana háskólanna. Þó er vitað að a.m.k. sumir skólarnir hafa veitt ráðuneytisfólki upplýsingar um það. Þannig fékk t.d. Endurmenntun Háskóla Íslands 22,5 milljónir króna sumarið 2020 af því fé sem rann til HÍ. Ráðuneytið getur heldur ekki svarað því hvernig niðurgreiðslur skiptust á nemendahópa, þ.e. nemendur skólanna, atvinnuleitendur eða fólk sem féll undir hvorugan fyrrnefnda hópinn. Almennt virðist ráðuneytið hafa afskaplega litlar upplýsingar um það hvernig skólarnir vörðu fé skattgreiðenda, sem er umhugsunarefni út af fyrir sig.

Ekki of seint að leita lausna
Ráðuneytið reynir þannig að þæfa málið með annars vegar augljósum útúrsnúningum og hins vegar með því að afla ekki þeirra upplýsinga sem FA fór fram á.

Við Lilju Dögg Alfreðsdóttur menntamálaráðherra leyfi ég mér að segja: Nei ráðherra, það er ekki svona sem hið opinbera svarar fyrirtækjum sem hafa mátt una því í miðri kórónuveirukreppu að ríkið fer í niðurgreidda samkeppni við þau. Það er enn ekki of seint að leita lausna til að rétta samkeppnisstöðu einkarekinna fræðslufyrirtækja. FA og aðildarfyrirtæki þess hafa margoft lýst sig reiðubúin í það samtal og eru það áfram.

Svarbréf menntamálaráðuneytisins 26. maí 2021 við erindi FA frá 13. apríl

Félag atvinnurekenda

Pósturinn láti sem fyrst af skaðlegri undirverðlagningu

24. júní 2021

Alþingi samþykkti, á lokaspretti þingstarfa fyrir þinglok, að afnema það ákvæði laga um póstþjónustu að gjaldskrá fyrir alþjónustu skuli vera sú sama um allt land. Þar með er 17. grein póstlaganna breytt til fyrra horfs og kveður eingöngu á um að gjaldskrá fyrir bréfapóst skuli vera sú sama um allt land, en sú kvöð nær ekki til gjaldskrár fyrir pakkasendingar. FA fagnar breytingunni og bindur vonir við að breytingar á pakkagjaldskrá Póstsins muni leiða til þess að hún verði í samræmi við ákvæði póstlaga um að gjaldskrár fyrir alþjónustu skuli taka mið af raunkostnaði við að veita þjónustuna, að viðbættum hæfilegum hagnaði. Í tæpa 18 mánuði hefur pakkagjaldskrá Póstsins verið gróflega undirverðlögð, sem hefur komið hart niður á ýmsum einkareknum keppinautum ríkisfyrirtækisins í pakkaflutningum.

Breytingarnar á póstlögunum taka gildi 1. júlí nk. og skal ákvæðið um að pakkagjaldskrá þurfi ekki að vera sú sama um allt land vera komið til framkvæmda eigi síðar en 1. nóvember nk. FA hefur sent Póst- og fjarskiptastofnun, sem á að hafa eftirlit með gjaldskrá Póstsins, erindi og hvatt til þess að stofnunin gangi eftir því að gjaldskrá Póstsins verði breytt hið fyrsta og látið af undirverðlagningunni.

Dregið verði úr samkeppnislegum skaða
„Núgildandi gjaldskrá hefur haft gríðarlega slæm áhrif á önnur fyrirtæki á póstmarkaðnum enda felur hún í sér undirverðlagningu. Að mati FA hefur gjaldskráin allt frá ársbyrjun 2020 verið ólögmæt, enda gengur hún beint gegn 3. mgr. 17. gr. póstlaga, um að gjaldskrár fyrir alþjónustu skuli taka mið af raunkostnaði við að veita þjónustuna, að viðbættum hæfilegum hagnaði. Það er því brýnt að Póst- og fjarskiptastofnun fylgi því eftir við Íslandspóst að gjaldskránni sé breytt hið fyrsta enda engin rök fyrir að draga breytingu  á langinn þó lögbundinn frestur sé til 1. nóvember. Þannig má draga úr hinum samkeppnislega skaða, sem ólögmæt gjaldskrá Íslandspósts hefur valdið,“ segir í bréfi lögfræðings FA til Póst- og fjarskiptastofnunar.

Eftirlitsstofnanir brugðust hlutverki sínu
Í umfjöllun um málið í Morgunblaðinu í dag er haft eftir Ólafi Stephensen, framkvæmdastjóra FA, að lagabreytingin breyti engu um að í þá tæplega 18 mánuði sem undirverðlögð pakkagjaldskrá Íslandspósts hefur verið í gildi hafi fyrirtækið brotið gróflega gegn ákvæði laganna um að verð skuli taka mið af raunkostnaði. „Þær stofnanir sem áttu að taka í taumana, þ.e. Póst- og fjarskiptastofnun, samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið og Samkeppniseftirlitið, brugðust algjörlega skyldum sínum og höfðu uppi lagatúlkanir sem stóðust engan veginn. Það mál allt er hneyksli, sem ég vonast enn til að umboðsmaður Alþingis muni taka til rækilegrar skoðunar þannig að slíkt endurtaki sig ekki,“ segir Ólafur í Morgunblaðinu.

Ólafur segir ennfremur í samtali við blaðið að PFS hljóti að efla eftirlit sitt með því að Pósturinn virði ákvæðið um raunkostnað hvað varðar gjaldskrána fyrir bréfasendingar, enda sé búið að opna fyrir samkeppni í bréfasendingum. Feli gjaldskrá bréfa í sér undirverðlagningu hindri það samkeppni.

Erindi FA til Póst- og fjarskiptastofnunar

Halda áfram að lesa

Félag atvinnurekenda

Málsvari fólks sem er ekki í vinnu?

17. júní 2021

„Endahnútur“ Ólafs Stephensen, framkvæmdastjóra FA, í Viðskiptablaðinu 17. júní 2021. 

Þeir sem héldu að Alþýðusamband Ísland væri málsvari vinnandi fólks hljóta að vera hissa á framgöngu forystumanna þess undanfarið.

Atvinnurekendum, sem hafa boðið fólki á atvinnuleysisskrá vinnu í samstarfi við Vinnumálastofnun og fengið t.d. þau svör að það henti betur að vera á bótum en að þiggja starfið, hefur þótt sérkennilegt að sjá forystu ASÍ taka upp hanzkann fyrir þennan hóp. Rétt er að taka fram að hér er ekki verið að tala um nein undirboð heldur laun samkvæmt kjarasamningum og góðan aðbúnað. ASÍ virðist þannig líta á sig sem sérstakan málsvara fólks sem er ekki raunverulegir atvinnuleitendur heldur kýs að þiggja bætur á kostnað félagsmanna ASÍ og annars vinnandi fólks þótt það eigi kost á öðru. Það er skrýtið að ASÍ vilji ekki tala um þennan vanda eins og hann er.

Það er líka sérkennilegt að sjá forystu ASÍ beita sér af mikilli hörku gegn fyrirtæki sem hyggst byggja upp atvinnustarfsemi af krafti og búa til hundruð starfa af því að samningar þess og stéttarfélaga passa ekki inn í sniðmát ASÍ. Framganga ASÍ gegn flugfélaginu Play og starfsfólki þess hefur verið með miklum ólíkindum. Sambandið hefur þannig hvatt neytendur til að sniðganga Play, sem er nánast einsdæmi í íslenzkri viðskiptasögu.

ASÍ beitir sér gegn félagi sem mun ekki sízt fjölga störfum á Suðurnesjum, þar sem atvinnuleysi er hvað mest. Sambandið vinnur um leið gegn virkri samkeppni á flugmarkaði, sem er mikið hagsmunamál almennings.

Getur verið að ASÍ hafi misst sjónar á því grundvallaratriði að atvinnuuppbygging er frumforsenda þess að félagsmenn þess hafi vinnu og njóti góðra kjara? Getur verið að þeir hinir sömu félagsmenn styðji þá stefnu forystunnar að verja fremur atvinnuleysisskrána en að fjölga störfum eftir eina erfiðustu kreppu í manna minnum?

Halda áfram að lesa

Félag atvinnurekenda

Varan okkar er ekki samkeppnisfær – kaupið hana samt

16. júní 2021

Grein Ólafs Stephensen, framkvæmdastjóra FA, í Markaðnum 16. júní 2021. 

Íslenzk matvælafyrirtæki þurfa mörg hver að nota mjólkur- og undanrennuduft í framleiðslu sína, sum í stórum stíl. Þessi hráefni eru notuð t.d. í súkkulaði og annað sælgæti, ís, kex og kökur og unnar kjötvörur.

Tvær aðgerðir stjórnvalda ráða því að innlendur matvælaiðnaður er þvingaður til að kaupa þessar vörur af einu fyrirtæki, Mjólkursamsölunni, á verði sem er langt yfir heimsmarkaðsverði. Annars vegar hefur undanþága mjólkuriðnaðarins frá samkeppnislögum leitt af sér algjöra yfirburðastöðu MS og Kaupfélags Skagfirðinga á mjólkurmarkaðnum. Það er engin innlend samkeppni í sölu mjólkur- og undanrennudufts. Hins vegar eru gífurlega háir tollar á innfluttu mjólkurdufti þar sem Bændasamtökin náðu á sínum tíma „frábærum“ samningi við stjórnvöld um að tollarnir skyldu hækkaðir duglega. Það er engin erlend samkeppni heldur.

Hver sá sem rekur fyrirtæki getur sett sig í þau spor að vera þvingaður til að kaupa aðföng af einu fyrirtæki eingöngu. Viðskiptavinir MS kaupa ekki mjólkurduft vegna verðsins eða gæðanna eftir að hafa skoðað aðra kosti. Þeir kaupa vöruna af því að valdhafarnir hafa rænt þá öllum eðlilegum valkostum. Það er í hæsta máta óeðlileg staða.

Sættir matvælaiðnaðurinn sig við mismunun?
Við þetta bætist að verðið sem Mjólkursamsalan lætur innlenda viðskiptavini sína greiða fyrir mjólkurduft er hátt í tvöfalt hærra en það sem erlendir viðskiptavinir sama fyrirtækis þurfa að borga. Þar er um að ræða erlend matvælafyrirtæki, sem oft og tíðum eru í beinni samkeppni við íslenzk matvælafyrirtæki.

Sú spurning vaknar óneitanlega hversu lengi íslenzkur matvælaiðnaður geti þolað þessa mismunun. Nú er t.d. stutt síðan erlendir fjárfestar, í matvælaiðnaði á Norðurlöndum, keyptu allt hlutaféð í stærsta sælgætisframleiðanda landsins. Hvernig ætli gangi að útskýra fyrir þeim að íslenzka mjólkurduftið sem þeir geta keypt ódýrt erlendis sé dýrara á Íslandi, þar sem það er framleitt? Að það sé í raun ódýrara að framleiða úr íslenzku hráefni erlendis og líklega allra bezt að framleiða bara erlendis úr erlendu hráefni?

Því hefur verið haldið fram að undanþága mjólkuriðnaðarins frá samkeppnislögum, sem leiddi af sér sameiningu allra mjólkurafurðastöðva í eina samstæðu, hafi leitt af sér gríðarlega hagræðingu í mjólkuriðnaðinum. Sú hagræðing dugar greinilega ekki til að mjólkuriðnaðurinn treysti sér til að selja öðrum matvælaiðnaði aðföng á samkeppnishæfu verði.

Mjólkuriðnaðurinn vill ekki skipta við sjálfan sig
Ýmislegt bendir til að íslenzkur mjólkuriðnaður líti ekki einu sinni svo á sjálfur að íslenzkar prótínvörur eins og undanrennuduftið og skyrið séu alþjóðlega samkeppnisfærar. Á sínum tíma þrýsti mjólkuriðnaðurinn mjög á um að fá stærri tollfrjálsan innflutningskvóta í löndum Evrópusambandsins fyrir íslenzka skyrið. Hins vegar ber svo við að eftir að tollasamningur Íslands og ESB, þar sem skyrkvótinn rúmlega tífaldaðist, tók gildi árið 2018 hefur útflutningur á skyri til ESB minnkað. Ástæðan er sú að Mjólkursamsalan kýs fremur að framleiða skyr samkvæmt „íslenzkri uppskrift“ í aðildarríkjum ESB úr þarlendri mjólk. Líklegasta skýringin á því, þótt forsvarsmenn MS fáist ekki til að segja það opinberlega, er að íslenzku hráefnin til framleiðslunnar séu einfaldlega of dýr.

Félag atvinnurekenda greindi frá því á dögunum að í viðræðum um fríverzlunarsamning Íslands og Bretlands hefðu brezk stjórnvöld boðið umtalsverðan tollfrjálsan innflutningskvóta fyrir íslenzkt undanrennuduft, á móti auknum innflutningsheimildum fyrir brezkar búvörur á Íslandi. FA furðaði sig á að í landbúnaðinum hefðu menn ekki viljað grípa þetta tækifæri, þar sem þá hefði hin nýja skyrverksmiðja Íseyjar Skyr í Wales getað unnið skyr úr íslenzku hráefni.

Guðmundur Þorgeirsson, formaður Bændasamtakanna, sagði um þetta í grein í Bændablaðinu: „Ef þetta hefði nú allt gengið eftir þá átti að flytja út iðnaðarvöru fyrir fullunnar landbúnaðarvörur í skiptum. Hvaða heilvita manni hefði dottið í hug að flytja út störf svo mögulegt væri að koma út iðnaðarvöru á verði sem hefði aldrei staðist samkeppni í hinum stóra heimi?“ Þar höfum við það – meira að segja formaður Bændasamtakanna staðfestir að íslenzka undanrennuduftið sé ekki samkeppnisfært. Hann virðist hins vegar ekki átta sig á því að með núverandi fyrirkomulagi er einmitt verið að flytja út störf frá innlendum framleiðslufyrirtækjum sem eru í lakari samkeppnisstöðu vegna þessarar sérhagsmunagæzlu í þágu einokunar og okurs.

Stjórnvöld verða að stíga inn í
Meðal hagsmunaaðila í landbúnaðinum virðist eindregin samstaða um að það skuli pína íslenzkan iðnað til að kaupa aðföng á ósamkeppnisfæru verði. Það er ekki við því að búast að Mjólkursamsalan skipti að eigin frumkvæði um stefnu í þessu máli og reyni að bjóða innlendum viðskiptavinum sínum verð sem stenzt alþjóðlegan samanburð. Hér verða stjórnvöld að stíga inn í, annars vegar með því að afnema undanþágu mjólkuriðnaðarins frá samkeppnislögum, og hins vegar með því að lækka tolla þannig að matvælaiðnaðurinn geti nálgazt aðföng á skynsamlegu verði.

Núverandi staða er algjörlega óviðunandi. Það verður forvitnilegt að sjá, nú þegar kosningar nálgast, hverjir vilja breyta henni og hverjir vilja óbreytt ástand.

Halda áfram að lesa

Vinsælast

Allur réttur áskilin © 2021 Tíðin