Félag atvinnurekenda

Niðurgreidd samkeppni í skjóli brots á þrískiptingu ríkisvaldsins

14. janúar 2022

Félag atvinnurekenda hefur sent umboðsmanni Alþingis beiðni um að embættið hefji frumkvæðisrannsókn á stjórnsýslu eftirlitsstofnana vegna pakkagjaldskrár Íslandspósts, sem var í gildi frá ársbyrjun 2020 til 1. nóvember síðastliðins. Að mati félagsins var gjaldskráin ólögmæt, enda gekk hún gegn skýru ákvæði póstlaganna um að gjaldskrár fyrir alþjónustu skuli miða við raunkostnað við að veita þjónustu, að viðbættum hæfilegum hagnaði. Gjaldskrá Póstins var hins vegar gróflega undirverðlögð.

Póst- og fjarskiptastofnun úrskurðaði fyrirtækinu á annað hundrað milljóna króna í styrk frá skattgreiðendum vegna undirverðlagningarinnar og lýsti því að sögn yfir við samgönguráðuneytið að lagaákvæðið um raunkostnað væri ekki að fullu virkt. Byggðastofnun, sem tók við eftirliti með póstmálum í nóvember síðastliðnum, tekur undir þessa túlkun PFS. Að mati FA eru stjórnsýslustofnanir ekki þess umkomnar að lýsa lög óvirk og grafa yfirlýsingar sem þessar með ósvífnum hætti undan grundvallarreglu stjórnskipunarréttarins um þrískiptingu ríkisvaldsins.

Undirverðlagning gróf undan rekstri keppinauta
Hin undirverðlagða gjaldskrá Póstsins gróf undan samkeppnisstöðu póst- og vörudreifingarfyrirtækja, sem rekin eru víða um land. Hún var tekin upp eftir að Alþingi bætti í póstlögin ákvæði um að gjaldskrá fyrir alþjónustu skyldi vera sú sama um allt land. Pósturinn lækkaði þá verð fyrir pakkadreifingu á öllum svæðum niður í það verð sem gilti fyrir sendingar innan höfuðborgarsvæðisins. Í því felst skýr undirverðlagning. FA hefur áður kvartað undan stjórnsýslu Póst- og fjarskiptastofnunar, sem úrskurðaði ríkisfyrirtækinu hálfan milljarð af fé skattgreiðenda vegna ársins 2020, þar af 126 milljónir vegna hinnar ólögmætu gjaldskrár, og nefndi í ákvörðun sinni aldrei ákvæðið um raunkostnað.

Ráðuneytið vísar á PFS…
Samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið lýsti því yfir í skriflegu svari, sem birtist í Morgunblaðinu 4. mars 2021, að ráðuneytið teldi áðurnefnt lagaákvæði um að gjaldskrár taki mið af raunkostnaði „ekki að öllu leyti virkt“. FA gerði í erindi til ráðuneytisins athugasemdir við þessa afstöðu og benti á að það væri ekki á valdi ráðuneytisins að úrskurða lög virk eða óvirk. Í svarbréfi, sem FA barst í lok mars, sagði: „Þegar ráðuneytinu barst fyrirspurn frá Morgunblaðinu á dögunum, óskaði ráðuneytið eftir efnivið frá stofnuninni [PFS] til að geta svarað spurningum blaðsins. Ef svar ráðuneytisins til Morgunblaðsins er lesið í heild og samhengi kemur í ljós að ekki er um að ræða afstöðu ráðuneytisins til þess hvort 3. mgr. sé að öllu leyti virkt.“ Ráðuneytið gaf þannig til kynna að það væri afstaða PFS að lagaákvæðið væri óvirkt.

… og Byggðastofnun vísar á ráðuneytið
Í desember síðastliðnum birtist svo frétt í Morgunblaðinu þar sem haft var eftir Hjalta Árnasyni, yfirlögfræðingi Byggðastofnunar, að stofnunin hefði í undirbúningi að úrskurða Íslandspósti sambærilegt framlag úr sjóðum skattgreiðenda fyrir árið 2021 og fyrirtækið fékk 2020. Hjalti sagði að Byggðastofnun tæki undir túlkun PFS og ráðuneytisins varðandi óvirkni lagaákvæðisins um raunkostnað: „Þessu ákvæði [um sama verð um allt land] var breytt með lögum nr. 76/2021 en varð þess valdandi á meðan það var í gildi að ákvæði 3. mgr. sömu greinar var ekki fyllilega virkt eins og kemur fram í svari ráðuneytisins við fyrirspurn ykkar [á Morgunblaðinu] í mars á þessu ári […] Byggðastofnun og Póst- og fjarskiptastofnun taka undir þetta sjónarmið ráðuneytisins,“ segir Hjalti.

Engin mótsögn í lögunum
FA bendir í erindi sínu til umboðsmanns á að engin mótsögn sé á milli ákvæðisins um sama verð um allt land og ákvæðisins um að gjaldskrár taki mið af raunkostnaði, sem geti valdið því að síðarnefna ákvæðið sé ekki virkt. „Í þessu sambandi er vert að taka fram að ákvæði þágildandi 2. og 3. mgr. 17. póstlaga eru ekki ósamræmanleg. Gjaldskrá fyrir bréfapóst innan alþjónustu er til að mynda sú sama um allt land og Íslandspóstur hefur ekki séð vandkvæði á að miða hana við raunkostnað,“ segir í erindi FA.

„Stjórnvöldum er ekki heimilt að ákveða upp á sitt einsdæmi að gildandi lagaákvæði sé óvirkt,“ segir í niðurlagi erindis FA til umboðsmanns. „Opinberar yfirlýsingar stjórnvalda um að þau telji lög óvirk grafa með ósvífnum hætti undan grundvallarreglu stjórnskipunarréttarins um þrískiptingu ríkisvaldsins. Ákvarðanir, byggðar á slíkum rangtúlkunum, brjóta gegn formreglu lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins sem felur í sér að ákvarðanir stjórnvalda megi ekki vera í bága við lög.“

FA gætir hagsmuna fyrirtækja sem eru í beinni samkeppni við Íslandspóst og hefur umkvörtunarefnið því mikil áhrif á hagsmuni þeirra. Félagið fer því þess á leit við umboðsmann að hefja frumkvæðisathugun á framangreindri ákvörðun PFS nr. 1/2021 sem og yfirlýsingum samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins og Byggðastofnunar.

Erindi FA til umboðsmanns

Félag atvinnurekenda

Ráð gegn innfluttri verðbólgu

17. maí 2022

Grein Ólafs Stephensen framkvæmdastjóra FA í Fréttablaðinu 17. maí 2022.

Svokölluð innflutt verðbólga, þ.e. hækkanir á innfluttum vörum vegna mikilla verðhækkana á alþjóðlegum mörkuðum, er áhyggjuefni margra, ekki sízt vegna áhrifa á matarverð. Verðlagseftirlit Alþýðusambandsins komst þó að þeirri áhugaverðu niðurstöðu að innlend matvæli, til dæmis mjólkurvörur og kjöt, hefðu hækkað mun meira en innfluttar vörur undanfarið og nefndi hagfræðingur ASÍ skort á samkeppni sem eina skýringuna á því.

Innlend búvöruframleiðsla nýtur þess að háir verndartollar eru lagðir á innfluttar búvörur. Heimildir til að flytja inn búvörur á lægri eða engum tolli, svokallaðir tollkvótar sem samið er um í alþjóðasamningum, eru takmarkaðar. Auk þess fer íslenzka ríkið þá leið að bjóða upp kvótana og slagar verðið, sem innflytjendur greiða fyrir þá, stundum upp í fullan toll á vörunni. Allt takmarkar þetta samkeppni.

Stjórnmálamenn hafa velt upp leiðum til að milda áhrif hækkandi matarverðs á almenning. Matvælaráðherrann sagði í viðtali að henni fyndist ekki útilokað að fella niður virðisaukaskatt á matvælum tímabundið. Sú leið hefði vissulega áhrif á verð, en þýddi um leið mikið tekjutap ríkissjóðs. Tekjur ríkisins af tollum eru hins vegar mjög litlar. Nærtækari leið væri því að lækka tolla. Ef kjúklingur hækkar til dæmis í verði um 500 krónur á alþjóðlegum mörkuðum, myndi lækkun tolla um 500 krónur þýða sömu vernd fyrir innlenda framleiðslu, í stað þess að innlendir framleiðendur geti hækkað sínar vörur í skjóli aukinnar verðverndar.

Í vikunni benti Félag atvinnurekenda á að sumir innlendir búvöruframleiðendur stunda þá vafasömu viðskiptahætti að bjóða hátt í tollkvóta fyrir vörur, sem eru fluttar inn í samkeppni við framleiðslu þeirra, fá þannig meirihluta kvótans í sinn hlut og geta ráðið verðinu. Önnur leið sem mætti fara til að lækka matarverð er að úthluta tollkvótum fyrir búvörur án endurgjalds, í stað uppboðanna. Samkeppniseftirlitið hefur mælt með slíkri leið, enda þýddi hún að alþjóðleg samkeppni veitti innlendu framleiðslunni meira aðhald.

Grein Ólafs á vef Fréttablaðsins

Halda áfram að lesa

Félag atvinnurekenda

Svínað á neytendum

16. maí 2022

Grein Ólafs Stephensen framkvæmdastjóra FA á Vísi 16. maí 2022.

Innflutningur tollfrjálsra búvara frá ríkjum Evrópusambandsins eflir samkeppni á íslenzkum búvörumarkaði og stuðlar að lægra verði til neytenda. Eða það var að minnsta kosti meiningin, þegar þáverandi ráðherrar utanríkis- og landbúnaðarmála gerðu samning við Evrópusambandið árið 2015 um að stækka gagnkvæmar innflutningsheimildir án tolla, svokallaða tollkvóta. Ávinningur neytenda af þessum samningi hefur verið umtalsverður, en gæti verið enn meiri.

Borga skatt fyrir að fá niðurfelldan skatt
Íslenzk stjórnvöld úthluta hinum tollfrjálsu innflutningsheimildum með aðferð, sem gengur gegn bæði bókstaf og tilgangi samningsins. Tollkvótarnir eru boðnir upp og innflutningsfyrirtæki verða þannig að greiða skatt – svokallað útboðsgjald – fyrir að fá annan skatt, innflutningstollinn, felldan niður! Það þýðir að íslenzkir neytendur fá ekki að njóta ávinnings tollfrelsisins til fulls og innflutta varan hækkar í verði sem nemur útboðsgjaldinu.

Stækkun tollkvótanna samkvæmt samningnum við ESB var að mestu leyti komin til framkvæmda árið 2019. Félag atvinnurekenda hefur síðan fylgzt með framkvæmd samningsins, meðal annars niðurstöðum útboða á tollkvóta. Reynslan frá 2019 sýnir að hvað sumar búvörur varðar nýta innlendir bændur og framleiðendur kerfið, sem stjórnvöld hafa sett upp í kringum útboð á tollkvótunum, til að hindra að þeir þurfi að takast á við samkeppni frá innflutningi.

Innlendir framleiðendur með 74-91% innflutningskvótans
Á myndinni hér fyrir neðan sést hversu hátt hlutfall tollkvótans fyrir svínakjöt frá ESB innlendir bændur og afurðastöðvar hafa fengið í sinn hlut undanfarin þrjú ár og það sem af er þessu ári.  Hlutfallið er allt frá rúmlega 74% árið 2021 og upp í tæplega 91% í þeim útboðum sem fram hafa farið það sem af er árinu 2022.

Ástæðan fyrir því að innlendir svínabændur og kjötframleiðendur fá svona hátt hlutfall tollkvótans er að þeir bjóða hátt verð í hann, hærra en flestir aðrir. Á næstu mynd sjáum við þróun útboðsgjaldsins, sem innflytjendur svínakjöts hafa að meðaltali greitt fyrir að fá að flytja inn hvert kíló án tolla frá því í árslok 2018.

Þessi mynd segir sína sögu; gjaldið fer hækkandi. Þegar hún er skoðuð í samhengi við fyrri myndina fer ekkert á milli mála að það eru innlendir framleiðendur sem leiða hækkanirnar.

Hér eru stjórnmálamenn búnir að búa til kerfi sem gerir innlendum framleiðendum búvöru kleift að bjóða hátt í tollfrjálsan innflutningskvóta á sömu vöru, ná til sín megninu af kvótanum, hækka þannig verðið á innflutningnum og hindra samkeppni við sjálfa sig. Þetta heitir auðvitað að svína á neytendum og þarf meðal annars að skoðast í því ljósi að nú á tímum hækkandi matvælaverðs ættu stjórnvöld að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að vinna gegn verðhækkunum.

Samkeppniseftirlitið taki viðskiptahættina til skoðunar         
Samkeppnisyfirvöld hafa áður lagt til að tollar verði felldir niður á svína- og kjúklingakjöti, enda er þar um að ræða vernd fyrir iðnaðarframleiðslu sem á lítið skylt við hefðbundinn landbúnað. Samkeppniseftirlitið hefur líka lagt til að útboð á tollkvótum verði felld niður eða kvótunum úthlutað án endurgjalds. Nú virðist full ástæða til að Samkeppniseftirlitið taki þá viðskiptahætti sem viðgangast í þessu kerfi til skoðunar.

Sú þróun sem hér er lýst með tölulegum gögnum sýnir vel hvernig hagsmunaaðilum í landbúnaði hefur tekizt að nýta gallað kerfi úthlutunar tollkvóta til að koma í veg fyrir samkeppni við sjálfa sig. Hún sýnir líka vel fram á hversu vitlaust væri að láta þessa sömu hagsmunaaðila hafa undanþágur frá samkeppnislögum, eins og tillögur eru uppi um innan stjórnarliðsins. Það þarf að auka samkeppnina í innlendri búvöruframleiðslu, ekki draga úr henni.

Grein Ólafs á Vísi

Halda áfram að lesa

Félag atvinnurekenda

Netverslun við Kína – hvernig kem ég vörunni minni á framfæri? Morgunverðarfundur ÍKV og Íslandsstofu 24. maí

12. maí 2022

Frummælendur á fundinum. Joakim, Valdís, Ágúst, Óskar og David.

Kínverjar eru duglegir að selja Íslendingum vörur á netinu en viðskiptin í hina áttina eru ekki eins mikil. Mörg íslensk fyrirtæki telja vörurnar sínar eiga erindi við kínverska markaðinn en flestir reka sig á að málið er mun flóknara en að opna bara sölusíðu á netinu. Hvað þarf að gera til að koma vörunni sinni á framfæri við kínverska neytendur? Um það fjöllum við á morgunverðarfundi Íslandsstofu og Íslensk-kínverska viðskiptaráðsins (ÍKV) sem haldinn verður í tengslum við aðalfund ÍKV þriðjudaginn 24. maí næstkomandi, kl. 8.30.

Dagskrá

8.30 Cracking the complex code – how to succeed with e-commerce in China
Joakim Abeleen, viðskiptafulltrúi og markaðsstjóri Business Sweden í Kína

9.00 Víðtæk aðstoð við vöxt erlendis – Samstarf Íslandsstofu og Business Sweden
Ágúst Sigurðarson, fagstjóri útflutningsþjónustu hjá Íslandsstofu

9.20 Er hægt að selja Kínverjum fisk á netinu?
Valdís Fjölnisdóttir, framkvæmdastjóri Breiðar þróunarfélags og áður framkvæmdastjóri Blámars

9.40 Frá hugmynd til netverslunar í Kína
Óskar Þórðarson, meðstofnandi og framkvæmdastjóri Omnom Chocolate

10.00 How to make an Icelandic brand work in the China market
David Tong Li, stjórnarformaður Ísmoli Marketing Group

Fundurinn verður haldinn í fundarsal Félags atvinnurekenda á 9. hæð í Húsi verslunarinnar kl. 8.30-10.15. Léttur morgunverður er í boði. Sætafjöldi er takmarkaður og því nauðsynlegt að skrá sig hér að neðan.

Notice: JavaScript is required for this content.

Halda áfram að lesa

Vinsælast

Allur réttur áskilin © Tíðin