Veður

Tíðarfar í maí 2021

Stutt yfirlit

2.6.2021

Maí var kaldur og þurr. Norðaustlægar áttir voru ríkjandi fram eftir mánuðinum, það var kalt og óvenju úrkomulítið um land allt. Gróður tók lítið við sér og sinueldar voru tíðir. Það tók svo að hlýna og rigna í lok mánaðar. Sólskinsstundir mældust óvenjumargar í Reykjavík.

Hiti

Meðalhiti í Reykjavík í maí var 5,7 stig og er það -1,1 stigi undir meðallagi áranna 1991 til 2020 og einnig -1,1 stigi undir meðallagi síðustu tíu ára. Á Akureyri var meðalhitinn 4,7 stig, -1,5 stigum undir meðallagi áranna 1991 til 2020, en -1,7 stigum undir meðallagi síðustu tíu ára. Í Stykkishólmi var meðalhitinn 4,4 stig og 4,2 stig á Höfn í Hornafirði. Maíhitinn var sá kaldasti á öldinni á Egilsstöðum, Dalatanga, Teigarhorni og á Höfn.

Meðalhita og vik á fleiri stöðvum má sjá í töflu.

stöð meðalhiti °C vik 1991-2020 °C röð af vik 2011-2020 °C
Reykjavík 5,7 -1,1 105 151 -1,1
Stykkishólmur 4,4 -1,3 112 til 114 176 -1,4
Bolungarvík 3,6 -1,1 90 124 1,2
Akureyri 4,7 -1,5 98 141 -1,7
Egilsstaðir 3,0 -2,5 60 67 -2,6
Dalatangi 2,4 -1,9 73 83 -2,0
Teigarhorn 3,3 -2,0 121 til 123 149 -2,0
Höfn í Hornaf. 4,2 -2,1
Stórhöfði 4,8 -1,4 129 145 -1,3
Hveravellir -0,4 -2,0 50 57 -2,0
Árnes 4,8 -1,7 114 142 -1,6

Meðalhiti og vik (°C) í maí 2021

Maí var mjög kaldur um allt land og meðalhitinn alls staðar vel undir meðallagi. Að tiltölu var kaldast austanlands en hlýrra vestanlands. Neikvætt hitavik miðað við síðustu tíu ár var mest -3,4 stig á Kárahnjúkum en minnst -0,5 stig á Gjögurflugvelli.

Hitavik sjálfvirkra stöðva í maí miðað við síðustu tíu ár (2011-2020).

Meðalhiti mánaðarins var hæstur 5,8 stig við Garðskagavita en lægstur var hann á Gagnheiði -4,0 stig. Í byggð var meðalhitinn lægstur í Möðrudal, 0,2 stig.

Hæsti hiti mánaðarins mældist 21,4 stig á mönnuðu stöðinni á Akureyri þ. 28. Á sjálfvirku stöðvunum mældist hæsti hitinn 20,3 stig þ. 27. á Staðarhól og í Húsafelli. Mest frost í mánuðinum mældist -14,0 stig á Setri þ. 11. Mest frost í byggð mældist -9,7 stig á Brú á Jökuldal.

Úrkoma

Maí var þurr um land allt. Óvenju lítið rigndi fyrstu 3 vikur mánaðarins. Sinueldar voru tíðir.

Úrkoma í Reykjavík mældist 38,9 mm sem er 74% af meðalúrkomu áranna 1991 til 2020. Á Akureyri mældist úrkoman 14,9 mm sem er 62% af meðalúrkomu áranna 1991 til 2020. Í Stykkishólmi mældist úrkoman 20,1 mm og 20,9 mm í Höfn í Hornafirði. Nánast úrkomulaust var á Höfn þar til þ. 28.

Dagar þegar úrkoma mældist 1,0 mm eða meiri í Reykjavík voru 7, þremur færri en í meðalári. Á Akureyri mældist úrkoma 1,0 mm eða meiri 3 daga mánaðarins, tveimur færri en í meðalári.

Snjór

Alautt var í Reykjavík og á Akureyri allan mánuðinn.

Sólskinsstundafjöldi

Mánuðurinn var mjög sólríkur.

Sólskinsstundir í Reykjavík mældust óvenju margar eða 355,0 sem er 126 stundum yfir meðallagi áranna 1991 til 2020. Sólskinsstundirnar hafa aldrei mælst eins margar í Reykjavík í maímánuði. Fyrra sólskinsstundarmet maímánaðar í Reykjavík var frá 1958, 330,1 stund.

Hafa ber þó í huga að skipt var um mæliaðferð í Reykjavík síðastliðin áramót. Hætt var að mæla sólskinsstundir með svokölluðum Campbell–Stokes mæli, þar sem sól skín í gegnum glerkúlu og brennir rauf í blað sem þar er komið fyrir. Skipt var um blað einu sinni á sólarhring og lengd randarinnar á blaðinu mæld. Nú er notast við sjálfvirkan sólskinsstundamælir. Örlítill munur er á mælunum tveimur, mestur á heiðríkum dögum, en þá mælir sjálfvirki mælirinn meira en sá gamli. Því má ætla að sólskinsstundirnar í Reykjavík í maí 2021 hafi jafnað metið frá því 1958.

Á Akureyri mældust sólskinsstundirnar 206,6, sem er 35,6 stundum fleiri en að meðaltali 1991 til 2020.

Vindur

Vindur á landsvísu var jafn meðallagi áranna 1991 til 2020. Norðaustlægar áttir voru ríkjandi í mánuðinum fram til þess 25. Þá tóku suðaustlægar áttir við.

Loftþrýstingur

Meðalloftþrýstingur í Reykjavík mældist 1017,5 hPa og er það 4,5 hPa yfir meðallagi áranna 1991 til 2020.

Hæsti loftþrýstingur mánaðarins mældist 1030,9 hPa á Flateyri þ. 1. Lægstur mældist loftþrýstingurinn 997,7 hPa í Bolungarvík þ. 30.

Fyrstu fimm mánuðir ársins

Meðalhiti í Reykjavík fyrstu fimm mánuði ársins var 2,8 stig sem er 0,2 stigum yfir meðallagi áranna 1991 til 2020 en 0,2 stigum undir meðallagi síðustu tíu ára. Meðalhitinn raðast í 33. sæti á lista 151 ára. Á Akureyri var meðalhiti mánaðanna fimm 1,3 stig. Það er 0,2 stigum undir meðallagi áranna 1991 til 2020, en 0,7 stigum undir meðallagi síðustu tíu ára. Meðalhitinn þar raðast í 40.sæti á lista 141 ára.

Þurrt hefur verið í Reykjavík það sem af er ári. Heildarúrkoma mánaðanna fimm var 232,4 mm sem er 63% af meðalúrkomu áranna 1991 til 2020. Mánuðirnir fimm hafa ekki verið jafnþurrir frá 1995 í Reykjavík. Á Akureyri hefur heildarúrkoma mánaðanna fimm mælst 215,8 mm sem er rétt yfir meðalúrkomu áranna 1991 til 2020.

Meðalloftþrýstingur ársins heldur áfram að vera óvenjuhár.

Vorið

Vorið var kalt, þurrt og sólríkt. Gróður fór seint af stað.

Meðalhiti vorsins var alls staðar undir meðallagi áranna 1991 til 2020 (vik miðað við síðustu tíu ár eru innan sviga). Hann var -0,6 stigum undir í Reykjavík (-0,8), -0,6 stigum undir á Akureyri (-1,0), -0,6 stigum undir í Stykkishólmi (-1,0) og -1,3 stigum undir á Egilsstöðum (-1,6).

Í Reykjavík var úrkoman um 70% af meðalúrkomu áranna 1991 til 2020. Á Akureyri var heildarúrkoma vorsins um 60% af meðalúrkomu og í Stykkishólmi var hún um 95% af meðalúrkomu áranna 1991 til 2020.

Vorið var mjög sólríkt bæði í Reykjavík og á Akureyri.

Skjöl fyrir maí

Meðalhiti á sjálfvirkum veðurstöðvum í maí 2021 (textaskjal).
Daglegt yfirlit mánaðarins á þremur ákveðnum veðurstöðvum er hægt að sækja í sérstaka töflu.

Veður

Hraunflæðilíkön hafa sannað sig í eldgosinu við Fagradalsfjall

Hraun streymir úr Geldingadölum niður í Nátthaga 13. júní.


Samstarfsverkefni Veðurstofunnar og Háskólans um frekari þróun hraunflæðilíkana

22.6.2021

Eldgosið sem hófst í Geldingadölum 19. mars hefur nú staðið viðstöðulaust í nær þrjá mánuði. Á þeim tíma hefur gosið skipt um takt nokkrum sinnum.  Nýir gígar opnast og lokast, hraunrennslið aukist og samsetningu þess breyst. Eldgosið hefur verið talsverð áskorun fyrir vísindamenn ekki síst þegar kemur að því að spá fyrir um farveg og hegðun hraunflæðis frá eldstöðvunum.

Veðurstofan og Háskóli Íslands hafa verið í samstarfi um notkun og þróun hraunflæðilíkana í verkefni sem styrkt er af Rannsóknarsjóði á vegum RANNÍS. Hraunflæðilíkön voru fyrst notuð í gosinu í Holuhrauni fyrir um sex árum síðan, en það er fyrst núna í eldgosinu við Fagradalsfjall sem veruleg þróun hefur átt sér stað í notkun þeirra hér á landi.

“Við teljum að í eldgosinu við Fagradalsfjall hafi hraunflæðilíkön virkilega náð að sanna sig”, segir Sara Barsotti, fagstjóri eldfjallavár á Veðurstofu Íslands. “Líkönin hafa nýst viðbragðsaðilum við að meta hvaða innviðir eru mögulega í hættu vegna hraunflæðis sem og að stýra umferð og bæta öryggi fólks við eldstöðvarnar. Þannig að við teljum að þessi líkön hafi komið að góðum”, segir Sara.

Það er óljóst hversu lengi eldgosið mun standa, en mikilvægt að reyna að spá fyrir um mögulegar hættur og tjón á innviðum eftir því hver framvindan verður. Nú beinist athyglin að Nátthaga suður af gosstöðvunum og áhrif hraunflæðis þaðan á Suðurstrandarveg og svæðið niður að sjó.

Unnið að frekari þróun hraunflæðilíkana

„Þegar kemur að því að spá fyrir um hvernig náttúruöflin haga sér þá er alltaf talsverð óvissa í spilunum og það er eins með hraunflæðilíkönum“ segir Dr. Gro Birkefeldt Möller Pedersen, rannsóknasérfræðingur hjá Háskóla Íslands, en hún hefur leitt þetta samvinnuverkefni milli háskólans og Veðurstofunnar. „Jafnvel þó svo að hraunflæði mælist stöðugt frá eldstöðinni þarf að taka tilliti til óreglulegs flæðis og sífeldra breytinga á farvegum hraunsins sem sumir eru liggja nú undir hraunhellunni á nokkrum stöðujm. Allt þetta skapar ákveðna óvissu í niðurstöðunni“, segir Gro. Þegar reyna á að spá fyrir um hvort og þá hvenær hraun geti mögulega flætt yfir Suðurstrandaveg og síðan niður að sjó, bætist við óvissa um hversu lengi það tekur fyrir svæðið í Nátthaga að fyllast áður en hraun fer að flæða niður úr dalnum. „Við höfum sett upp tvær sviðsmyndir, „minni“ og „stærri“, fyrir mögulegt hraunflæði úr Nátthaga, þar sem gert er ráð fyrir mismiklu magni af hrauni“, segir Gro. „Stærri sviðsmyndin sýnir mögulega stöðu á hraunbreiðunni í sumar eða byrjun hausts, að öllu óbreyttu en síðan er alltaf þessi óvissa um hvenær hraun byrjar að flæða suður úr Nátthaga“, segir Gro.

Nattahaga_lava_model_22062021

(Smelltu á myndina til að sjá hana stærri). Líkanið sýnir tvær sviðsmyndir af mögulegu hraunflæði suður úr Nátthaga. Sviðsmyndirnar gera ráð fyrir hraunflæði upp á 3.1 km3 annars vegar og 29 km3 hinsvegar. Talsverð óvissa ríkir um hversu lengi það tekur fyrir svæðið í Nátthaga að fyllast áður en hraun fer að flæða niður úr dalnum. (Líkan: Veðurstofan/Háskóli Íslands/Gro Birkefeldt Möller Pedersen)

„Þegar kemur að hraunflæði er ef til vill ekki eins mikilvægt að svara spurningunni um hvenær hraun nái ákveðinni útbreiðslu eins og hver mögulegur farvegur hraunsins verði“ segir Sara. „Í því samhengi teljum við að hraunflæðilíkön geti áfram nýst okkur vel við gerð viðbragðsáætlanna“.

Halda áfram að lesa

Veður

Deildarmyrkvi á sólu á Íslandi 10. júní

Deildarmyrkvinn líkt og hann mun líta út í Reykjavík 10. júní kl. 10:17. Þá skyggir tungl á 69% af þvermáli sólar og veldur 61% myrkvun. Smelltu á myndina til að sjá hana stærri.


Almyrkvi mun sjást á Íslandi eftir fimm ár

8.6.2021

Deildarmyrkvi á sólu mun sjást á Íslandi 10. júní næstkomandi.  Í deildarmyrkva fer tunglið fyrir hluta sólarinnar, en ekki verður almyrkvi.  Í Reykjavík hefst myrkvinn kl. 09:06 og lýkur kl. 11:33.  Hann verður mestur kl. 10:17, en þá skyggir tungl á 69% af þvermáli sólar og veldur 61% myrkvun. Mesta myrkvun á Íslandi verður breytileg eftir landsvæðum, 56-65% og tímasetningu getur skeikað um nokkrar mínútur frá Reykjavík.  Skýjafar og veður hafa mikil áhrif á hversu vel myrkvinn sést.

„Þetta verður mesti sólmyrkvi á Íslandi frá því fyrir sex árum, 20. mars 2015, en þá varð 98% myrkvun í Reykjavík og yfir 99% á Austfjörðum, en þá sást almyrkvi á Svalbarða og í Færeyjum“ segir Þórður Arason, sérfræðingur á Veðurstofu Íslands. „Því miður lítur ekki vel út með veðrið á fimmtudaginn og stefnir í rigningu víða um land, en þó er ekki útilokað að það rofi til smástund einhversstaðar“, segir Þórður og minnir á að til að vernda augun er nauðsynlegt að hafa sérstök gleraugu við að skoða sólmyrkva!

Nauðsynlegt er að hafa sérstök sólmyrkvagleraugu við að skoða sólmyrkva, til að vernda augun.  (Ljósmynd: Veðurstofan / Þórður Arason).

Þessi myrkvi mun hvergi sjást á jörðinni sem almyrkvi, en mun koma fram sem hringmyrkvi við sólarupprás í Ontario í Kanada, færist svo hratt í norður, yfir norðurhluta Grænlands og endar í Síberíu.  Við hringmyrkva er tunglið of langt frá jörðu til að hylja alla sólina og sólin nær að skína hringinn í kringum tunglið.

Almyrkvi á sólu mun sjást á Íslandi eftir fimm ár

Eftir fimm ár, 12. ágúst 2026 um kl. 17:45, verður fyrsti almyrkvi á sólu á Íslandi síðan 1954, og sá þrettándi frá landnámi.  Almyrkvinn mun sjást á öllu vestanverðu landinu og mun vara í 1 mín í Reykjavík, en lengst 2 mín 13 s á Bjargtöngum.  Almyrkvi á sólu sást síðast í Reykjavík árið 1433.

Braut almyrkvans 12. ágúst 2026, miðjan er sýnd með rauðri línu og breidd skugga almyrkvans afmarkast af bláu línunum.  Almyrkvinn verður lengstur í punkti GE á Breiðafjarðarmiðum, 2 mín 18 s.  (Kort: NASA).

Halda áfram að lesa

Veður

Heildarflatarmál íslenskra jökla minnkaði um hátt í 18% á síðustu 130 árum

Útlínur Langjökuls, Eiríksjökuls, Þórisjökuls, Oks og Hrútfellsjökuls á mismunandi tímum (~1890, 1945/46, 1973−1980, ~2000, 2013 og 2019) á bakgrunni Sentinel gervitunglamyndar frá 2019.


Miðlungsstóru jöklarnir hafa misst allt að 80% flatarmálsins

31.5.2021

Jöklabreytingar á Íslandi hafa verið fremur samstíga og fylgt að mestu leyti loftslagsbreytingum frá lokum 19. aldar þó að framhlaup, eldgos undir jökli og jökulhlaup hafi áhrif á stöðu einstakra jökulsporða. Íslenskir jöklar náðu ekki hámarksútbreiðslu samtímis en flestir þeirra tóku að hörfa frá ystu jökulgörðum um 1890. Heildarflatarmál jökla árið 2019 var um 10.400 km2 og hafa þeir minnkað um meira en 2200 km2 frá lokum 19. aldar, sem samsvarar 18% flatarmálsins um 1890.

Jöklarnir hafa tapað um 750 km2 frá aldamótunum 2000. Stærri jöklarnir hafa tapað 10−30% af flatarmáli sínu en miðlungsstóru jöklarnir (3−40 km2 árið 2000) hafa misst allt að 80% flatarmálsins. Á fyrstu tveimur áratugum 21. aldar hafa jöklarnir minnkað um u.þ.b. 40 km2 á ári að jafnaði. Á þessu tímabili hafa nokkrir tugir lítilla jökla horfið með öllu. Þetta kemur fram í nýjasta tölublaði tímaritsins Jökuls í grein um breytingar á útbreiðslu íslenskra jökla frá lokum litlu ísaldar, seint á 19. öld. Nokkur dæmi um niðurstöður greinarinnar eru sýnd á meðfylgjandi myndum.

Útlínur Langjökuls, Eiríksjökuls, Þórisjökuls, Oks og Hrútfellsjökuls á mismunandi tímum frá því um 1890 til 2019. Flatarmál Langjökuls minnkaði 257 km2 á tímabilinu frá því um 1890 til 2019, úr 1093 km2 í 836 km2.

Útlínur Hofsjökuls og smájöklanna í Kerlingarfjöllum á mismunandi tímum frá því um 1890 til 2019. Flatarmál Hofsjökuls minnkaði um 202 km2 á tímabilinu frá því um 1890 til 2019, úr 1038 km2 í 836 km2.

Útlínur Vatnajökuls, Tungnafellsjökuls og jöklanna á Snæfelli á mismunandi tímum frá því um 1890 til 2019. Mj=Morsárjökull, Skj=Skaftafellsjökull, Svj=Svínafellsjökull, Kvj=Kvíárjökull. Flatarmál Vatnajökuls minnkaði um 1070 km2 á tímabilinu frá því um 1890 til 2019, úr 8790 km2 í 7720 km2.

Mikilvægt gagnasafn fyrir rannsóknir á loftslagsbreytingum

Höfundar greinarinnar eru Hrafnhildur Hannesdóttir, Oddur Sigurðsson, Ragnar H. Þrastarson, Snævarr Guðmundsson, Joaquín M.C. Belart, Finnur Pálsson, Eyjólfur Magnússon, Skúli Víkingsson, Ingibjörg Kaldal og Tómas Jóhannesson. Í greininni er safnað saman gögnum um útbreiðslu íslenskra jökla frá nokkrum rannsóknahópum, stofnunum og nemendaverkefnum. Þau hafa verið samræmd og yfirfarin og hafa verið send í alþjóðlegangagnagrunn. Þetta gagnasafn er mikilvægur þáttur í vöktun jöklabreytinga á Íslandi vegna hlýnandi veðurfars og mikilvægt fyrir rannsóknir á loftslagsbreytingum, til þess að stilla af jöklalíkön, til rannsókna á framhlaupum og eðli jökla.

Margir vísindamenn hafa komið að rannsóknum sem teknar eru saman í greininni og er ástæða til þess að þakka Ágústi Þór Gunnlaugssyni, Áslaugu Geirsdóttur, Bjarka Björgvinssyni, Daða Björnssyni á Loftmyndum ehf., David Evans, David J. Harning, Ívari Erni Benediktssyni, Maríu Jónu Helgadóttur og Skafta Brynjólfssyni fyrir framlag þeirra. Einnig er umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þakkaður styrkur til verkefnis Hörfandi jöklar sem stóð straum af vinnu við ritun greinarinnar. Bakgrunnur kortanna af Vatnajökli, Hofsjökli og Langjökli hér að ofan er skygging stafræns landlíkans sem byggir á ArcticDEM landlíkani, leysikortum af íslensku jöklunum og landlíkani frá Landmælingum Íslands.

Hlutfallsleg flatarmálsbreyting íslenskra jökla frá síðari hluta 19. aldar (að undanskildum litlum jöklum sem eru minni en 3 km2). Þrátt fyrir að Drangajökull hafi náð hámarksútbreiðslu um 1850 miðast línuritið við 1890 til einföldunar.


Flatarmál meginjökla landsins og allra jökla landsins samtals frá því um 1890 til 2019. Skyndileg aukning í flatarmáli Vatnajökuls árið 1964 kemur til vegna framhlaups Brúarjökuls 1963−1964. Vinstri y-ásinn á við Vatnajökul (v) og alla jökla samtals („all“, blá lína), en hægri y-ás á við Langjökul (L), Hofsjökul (H) og Mýrdalsjökul (M).

Halda áfram að lesa

Vinsælast

Allur réttur áskilin © 2021 Tíðin