Félag atvinnurekenda

Verður aftur brotið á fræðslufyrirtækjum með ríkisstyrkjum til sumarnáms?

13. apríl 2021

Skjáskot af vef Endurmenntunar Háskóla Íslands í fyrrasumar. Námskeiðin sem hér sjást eru öll í beinni samkeppni við námskeið á vegum einkafyrirtækja og öll niðurgreidd af menntamálaráðuneytinu. Verðið er 3.000 krónur, en það treystir ekkert einkarekið fræðslufyrirtæki sér til að keppa við.

Félag atvinnurekenda hefur sent Lilju D. Alfreðsdóttur menntamálaráðherra erindi og spurst fyrir um áform ráðuneytisins um að leggja í annað sinn hundruð milljóna króna til sumarnáms í framhalds- og háskólum vegna kórónuveirufaraldursins. FA kvartaði til bæði Samkeppniseftirlitsins og Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) vegna ríkisstyrkja til sumarnáms í fyrra, en þeir voru m.a. nýttir til að niðurgreiða um tugi prósenta námskeið endurmenntunardeilda háskólanna, sem haldin eru í beinni samkeppni við námskeið einkarekinna fræðslufyrirtækja. FA taldi þetta brot á lögum um opinbera háskóla, samkeppnislögum og EES-samningnum.

Tvöfalt áfall fræðslufyrirtækjanna
Síðastliðið sumar voru námskeið endurmenntunardeildanna, sem alla jafna kosta tugi þúsunda, boðin á 3.000 krónur með niðurgreiðslu frá ríkinu. „Við þetta niðurgreidda verð gátu einkarekin fræðslufyrirtæki engan veginn keppt og voru ýmis námskeið hjá fyrirtækjunum felld niður af þessum sökum, með tilheyrandi tekjutapi. Segja má að fyrirtækin hafi orðið fyrir tvöföldu áfalli í faraldrinum; annars vegar urðu þau af tekjum og urðu að leggja í kostnað við endurskipulagningu á starfsemi sinni vegna samkomutakmarkana, hins vegar urðu þau að takast á við aukna samkeppni frá endurmenntunardeildum háskólanna, sem niðurgreidd var af ríkinu,“ segir í erindi FA til menntamálaráðherra.

Rifjað er upp að í framhaldi af sendingu erindisins áttu FA og félagsmenn þess í jákvæðum samskiptum við menntamálaráðuneytið, þar sem kom fram vilji þess til að leitast við að rétta samkeppnisstöðu einkarekinna fræðslufyrirtækja. „Það veldur FA því nokkrum vonbrigðum að áform um ríkisstyrkt sumarnám skuli kynnt á ný án þess að nokkurt samráð hafi verið haft við félagið eða félagsmenn þess í hópi fræðslufyrirtækja,“ segir í erindi félagsins. Samkvæmt tilkynningu ráðuneytisins verður styrkur þess til sumarnáms hækkaður úr 500 milljónum króna í fyrra í 650 milljónir í ár.

Stjórnvöld lágmarki samkeppnislegan skaða
Á opnum streymisfundi FA 11. febrúar síðastliðinn, „Samkeppnin eftir heimsfaraldur“ var m.a. fjallað um áhrif ríkisstyrkja til sumarnáms á samkeppni á fræðslumarkaði. Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins, ræddi þar um mikilvægi þess að stjórnvöld mætu samkeppnisleg áhrif aðgerða, sem gripið væri til vegna kórónuveirufaraldursins, og útfærðu stuðninginn þannig  að samkeppnislegur skaði væri lágmarkaður. „Sama aðferðafræði á að vera leiðarljós stjórnvalda þegar þau útfæra til dæmis fjárveitingar til námskeiðahalds ríkisrekinna skóla,“ sagði forstjóri Samkeppniseftirlitsins.

FA fer í bréfinu fram á svör ráðuneytisins við eftirfarandi spurningum:

  1. Hefur ráðuneytið lagt mat á áhrif þess fyrirkomulags ríkisstyrkja til náms, sem viðhaft verður í sumar, á samkeppni á fræðslumarkaði?
  2. Til hvaða ráðstafana hefur verið gripið af hálfu ráðuneytisins til að gæta að samkeppnisstöðu einkarekinna fræðslufyrirtækja og tryggja að ríkisstyrkur til háskólanna rúmist innan ákvæða laga um opinbera háskóla, samkeppnislaga og EES-samningsins?
  3. Hefur ráðuneytið tekið til skoðunar tillögu félagsins um ávísanakerfi, sambærilegt ferðagjöfinni, sem tryggi að hægt sé að velja á milli námskeiða hjá háskólum sem njóta ríkisframlaga og námskeiða einkarekinna fræðslufyrirtækja?
  4. Hefur útfærsla fyrirhugaðra ríkisstyrkja verið borin undir Samkeppniseftirlitið eða Eftirlitsstofnun EFTA?

Erindi FA til menntamálaráðherra

Félag atvinnurekenda

Hagsmunahópar og misvægi atkvæða

6. maí 2021

„Endahnútur“ Ólafs Stephensen, framkvæmdastjóra FA, í Við

Orð Ásgeirs Jónssonar seðlabankastjóra, um að Íslandi sé að miklu leyti stjórnað af hagsmunahópum, hafa vakið mikla athygli og umræðu. Í þá umræðu hefur vantað a.m.k. einn þátt í skýringu á því hvers vegna tilteknir hagsmunahópar hafa mikil völd. Það er misvægi atkvæða í landinu.

Landsbyggðarkjördæmin þrjú hafa miklu meira hlutfallslegt vægi á Alþingi en þéttbýliskjördæmin á suðvesturhorninu. Gömlu frumframleiðsluatvinnugreinarnar, landbúnaður og sjávarútvegur, vega langtum þyngra í atvinnulífi þessara kjördæma en landsins í heild. Þegar við bætist sú óskráða regla að þingmenn landsbyggðarkjördæmanna séu fyrst og fremst í vinnu við að gæta hagsmuna síns kjördæmis en þingmenn þéttbýliskjördæmanna horfi fremur á heildarhagsmuni, þýðir þetta að þessar atvinnugreinar hafa mun greiðari aðgang að pólitískri ákvarðanatöku en aðrar.

Þetta birtist með ýmsum hætti. Landbúnaðurinn er til dæmis eina atvinnugreinin sem hefur í seinni tíð beinlínis samið við stjórnvöld um að þau hækki skatta á keppinautana, eins og gert var í búvörusamningunum 2016. Í framhaldinu voru tollar á innfluttar mjólkurvörur hækkaðir duglega. Alþingismenn voru líka fljótir að hlaupa til þegar landbúnaðurinn kvartaði undan áhrifum heimsfaraldursins og tóku tímabundið upp eldri og óhagstæðari aðferð við uppboð á tollkvótum fyrir búvörur. Sagt var feimnislaust að þetta væri til að vernda innlenda framleiðendur. Meirihluti atvinnuveganefndar, sem er eingöngu skipaður þingmönnum landsbyggðarkjördæmanna, vildi raunar ganga miklu lengra í verndarstefnunni.

Í sjávarútveginum sjáum við hagsmunagæzluna t.d. birtast í harðri andstöðu stóru útgerðar- og vinnslufyrirtækjanna við að sjálfstæðar fiskvinnslur búi við eðlilegt samkeppnisumhverfi með afnámi tvöfaldrar verðmyndunar. Margir sjávarútvegsráðherrar í röð – allir nema einn úr landsbyggðarkjördæmunum – hafa látið álit Samkeppniseftirlitsins um samkeppnishindranir í sjávarútvegi sem vind um eyru þjóta.

Jafn atkvæðisréttur landsmanna væri ágætt skref í þá átt að draga úr ítökum sérhagsmunahópa þannig að Alþingi og ríkisstjórn horfðu fremur á almannahagsmuni.

Halda áfram að lesa

Félag atvinnurekenda

Á hið opinbera að hafa forystu um launahækkanir?

5. maí 2021

Grein Ólafs Stephensen, framkvæmdastjóra FA, í Viðskiptamogganum 5. maí 2021.

Úr Hagtíðindum Hagfræðideildar Landsbankans

Nýlegar fréttir um launaþróun og hækkun launakostnaðar eru alvarlegt umhugsunarefni. Í greiningu Hagdeildar Landsbankans á gögnum Hagstofunnar um launaþróun kemur fram sú jákvæða frétt að laun verkafólks, þjónustu-, sölu- og afgreiðslufólks hafi hækkað mest á almennum vinnumarkaði á síðasta ári, t.d. langt umfram laun stjórnenda. Markmið síðustu kjarasamninga var einmitt að hækka lægstu launin mest.

Vonda fréttin er sá augljósi munur sem er á launaþróun á almenna vinnumarkaðnum og þeim opinbera. Á einu ári hækkuðu laun á almenna markaðnum um 8,5% en hjá ríkinu um 13,7% og hjá sveitarfélögum um 18,7%.

Þessi mikla hækkun launakostnaðar á sér stað í einhverri erfiðustu kreppu sem riðið hefur yfir áratugum saman. Í því felst ákveðin þversögn. Tölurnar fela líka þá staðreynd að metfjöldi launþega er nú án vinnu vegna áhrifa heimsfaraldursins. Þar er fyrst og fremst um að ræða fólk á almennum vinnumarkaði; atvinnuöryggi starfsmanna ríkis og sveitarfélaga er allt annað og betra á tímum sem þessum.

Í síðustu samningum opinberra starfsmanna gekk illa að fá þá til að fallast á sömu hækkanir og í lífskjarasamningunum á almenna markaðnum, en samningarnir náðust saman á styttingu vinnuvikunnar, sem átti ekki að hafa verulegan kostnað í för með sér – eða þannig leit það út á yfirborðinu.

Nú er að koma í ljós að kostnaðurinn af styttingunni, umfram almennar launahækkanir, er gríðarlegur og ekki öll kurl komin til grafar. Fjármálaráðherrann upplýsti á Alþingi á dögunum að kostnaður við styttingu vinnuvikunnar hjá vaktavinnufólki í þjónustu ríkisins væri um 4,2 milljarðar króna og mönnunargatið sem verður til vegna styttingar vinnutímans væri 780 stöðugildi. Margt er enn allsendis óvíst um það hvernig kostnaðinum verður mætt, t.d. hvort það gengur eftir að starfsfólk í hlutastörfum bæti við sig vinnu, hvort hagræðingarverkefni gangi eftir o.s.frv.

Þá erum við ekki einu sinni byrjuð að ræða kostnaðinn hjá sveitarfélögunum. Margt bendir til að hann verði enn meiri en hjá ríkinu og að fjöldi sveitarfélaga horfist nú í augu við ófyrirséðan kostnað vegna styttingarinnar. Ýmis dæmi munu vera um að dagvinnufólk hjá sveitarfélögum fái allt að fjögurra tíma vinnustyttingu á viku en haldi engu að síður neyzluhléum – en afnám þeirra átti þó að vera forsenda styttingarinnar. Það er óhætt að segja að ólíku sé saman að jafna sé t.d. litið á síðustu samninga verzlunarfólks um 45 mínútna styttingu á viku.

Raunveruleg hækkun launakostnaðar hins opinbera vegna síðustu kjarasamninga á eftir að koma í ljós, en flest bendir til að hún verði miklu meiri en talið var þegar samningarnir voru gerðir – og miklu meiri en hækkanir hjá einkafyrirtækjum, sem eru þó í mörgum tilvikum ósjálfbærar í kreppunni.

Líklegt framhald af þessu er því miður að í næstu samningum á almenna vinnumarkaðnum verði ástandið með þeim súrrelíska hætti að á sama tíma og landið er að jafna sig á djúpri efnahagsdýfu fari stéttarfélög fram á sambærilegar kjarabætur í formi styttingar vinnutíma og starfsmenn hins opinbera hafa fengið, með tilheyrandi kostnaði sem engin innstæða er fyrir.

Það er raunveruleg hætta á að einkafyrirtæki verði ekki samkeppnisfær við hið opinbera, sem er ekki eingöngu leiðandi í hækkun launakostnaðar heldur eru laun margra hópa hjá hinu opinbera hærri en hjá einkafyrirtækjum. Því til viðbótar kemur styttri vinnutími. Samkeppnishæfni einkafyrirtækja versnar því á innanlandsmarkaði vegna samninga hins opinbera, að ekki sé talað um í alþjóðlegum samanburði.

Þessi staða sýnir enn og aftur hversu mikilvægt er að ná saman um eitthvert vitrænt vinnumarkaðslíkan, þar sem launaþróun ræðst af getu útflutningsgreinanna til að greiða laun, en ekki kröfum starfsmanna hins opinbera. Án aukinnar verðmætasköpunar einkafyrirtækja er ekki hægt að standa undir hækkunum launa, þar með talið starfsmanna hins opinbera. Það er staðreynd sem ekki verður komizt framhjá í umræðum um vinnumarkaðinn.

Halda áfram að lesa

Félag atvinnurekenda

Hækkanir á útboðsgjaldi stuðla að verðbólgu

3. maí 2021

Útboðsgjald fyrir innfluttar skinkur er 22-falt hærra en það var í júní í fyrra.

Niðurstöður útboðs á tollkvóta fyrir búvörur frá Evrópusambandinu voru birtar á föstudag. Útboðsgjald, sem innflytjendur þurfa að greiða fyrir að fá að flytja vörurnar inn án tolla, hækkar í ýmsum tilfellum frá síðasta útboði í janúar, en í öðrum tilvikum er um lækkun að ræða. Sú breyting, sem Alþingi gerði á búvörulögum í desember, að taka upp eldri aðferð við uppboð á tollkvótunum til að vernda innlenda búvöruframleiðslu tímabundið vegna áhrifa kórónuveirufaraldursins, leiðir hins vegar í öllum tilvikum til hækkunar á útboðsgjaldi frá því í júní síðastliðnum, en þá var tollkvótum úthlutað í fyrsta sinn með svokölluðu jafnvægisútboði.

Þróun útboðsgjaldsins fyrir mismunandi vörur má sjá í töflunni hér að neðan.

Eins og sjá má er hækkun útboðsgjaldsins á bilinu 102-185 krónur fyrir nautakjöt, alifuglakjöt, þurrkaðar og reyktar skinkur, pylsur og eldaða kjötvöru. Eingöngu í tilviki osta og svínakjöts er hækkunin óveruleg. „Þessar hækkanir á kostnaði innflytjenda við að flytja inn vöruna fara að sjálfsögðu út í matvöruverð og stuðla að hækkandi verðbólgu,“ segir Ólafur Stephensen framkvæmdastjóri FA. „Eins og FA hefur ítrekað bent á, skýtur það mjög skökku við að stjórnvöld skuli þannig meðvitað beita sér fyrir hækkun matvöruverðs. Á sama tíma og verðbólgudraugurinn nær sér á strik og mesta verðbólga í átta ár mælist hafa stjórnvöld gripið til þess ráðs að stuðla að verðhækkunum á innfluttum mat til að verja innlenda framleiðendur búvöru. Þessi lagabreyting ver aðallega kjötafurðastöðvar og Mjólkursamsöluna fyrir samkeppni, en gerir ekkert til að bæta hag bænda. Hún bitnar hins vegar hart á almennum neytendum.“

Innflytjendum vísvitandi gert erfiðara fyrir með því að úthluta seint
FA gerir jafnframt alvarlegar athugasemdir við að atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið skuli birta úthlutun tollkvóta daginn áður en innflutningsheimildirnar taka gildi, en núverandi úthlutun gildir frá 1. maí til 15. september. FA hefur með bréfi til ráðuneytisins í dag ítrekað ábendingar sínar frá því í byrjun april, en þá vakti félagið athygli á að í þetta stefndi vegna þess hve auglýsing um tollkvóta birtist seint. FA benti ráðuneytinu á að þetta hefði þau áhrif að stór hluti kvótatímabilsins nýttist ekki. Innflytjendur panta eðlilega oft ekki vörur nema þeir fái úthlutað tollkvóta. Nokkrar vikur líða frá því að vörur eru pantaðar og þar til þær eru komnar á lager. Gera má ráð fyrir að vörur, sem pantaðar eru í dag, fyrsta virka daginn sem tollkvótinn er í gildi, skili sér inn á lager innflutningsfyrirtækja á tímabilinu 25. maí til 14. júní.

„Slíkar tafir auka hættuna á að fyrirtækin geti ekki fullnýtt kvóta, sem þau hafa greitt fyrir háar fjárhæðir,“ segir Ólafur Stephensen. „Þetta er annað tollkvótatímabilið í röð þar sem ráðuneytið úthlutar tollkvóta alltof seint. Við sjáum ekki annað en að með því sé vísvitandi verið að gera innflutningsfyrirtækjum erfiðara fyrir.“

FA fer þess á leit að ráðuneytið endurskoði verklag sitt við auglýsingu og úthlutun tollkvóta þannig að ferlið fari fram með mun betri fyrirvara og úthlutun kvóta liggi fyrir ekki síðar en þremur vikum fyrir upphaf úthlutunartímabils.

„Með því móti má stuðla að því að starfsumhverfi innflutnings búvöru sé stöðugra og fyrirsjáanlegra. Eins og FA benti á í fyrra erindi sínu ganga aðgerðir stjórnvalda sem hefta og takmarka innflutning gegn tvíhliða samningi Íslands og Evrópusambandsins um viðskipti með búvörur. Ráðuneytið hlýtur því að leitast við að fyrirkomulagið sé sem skilvirkast,“ segir í erindi FA til ráðuneytisins. „Í ljósi ofanritaðs ítrekar FA þá kröfu að ráðuneytið veiti a.m.k. eins mánaðar framlengingu á nýtingu tollkvóta sem úthlutað hefur verið vegna tímabilsins 1. maí til 15. september.“

Erindi FA til ráðuneytisins

Halda áfram að lesa

Vinsælast

Allur réttur áskilin © 2021 Tíðin