Connect with us

Félag atvinnurekenda

Viðurkenning á mikilvægi einkageirans

Published

on

30. desember 2020

Áramótagrein Ólafs Stephensen, framkvæmdastjóra FA, í Viðskiptamogganum. Spurt var: Hvaða breytingar myndir þú vilja sjá á nýju ári til þess að bæta rekstrarumhverfi og samkeppnishæfni fyrirtækja sem tilheyra þínum samtökum?

Fyrir íslenzkt atvinnulíf er mikilvægast að við náum tökum á kórónaveirufaraldrinum með  bólusetningu þorra landsmanna þannig að aflétta megi hömlum og fyrirtæki starfi við eðlilegar aðstæður.

Gera má ráð fyrir að eitthvert framhald verði á stuðningsaðgerðum stjórnvalda við atvinnulífið vegna faraldursins. Félag atvinnurekenda hefur lagt megináherzlu á að slíkar aðgerðir séu almennar og hamli ekki samkeppni. Hingað til virðast stjórnvöld oftast hafa reynt að hafa slík sjónarmið í huga, en í tvö skipti hafa ráðherrar keyrt lengst út í móa; fyrst menntamálaráðherrann með niðurgreiðslu á samkeppnisrekstri háskólanna síðastliðið sumar og svo landbúnaðarráðherrann með framlagningu frumvarps, sem skerðir samkeppni og hækkar vöruverð á matvælamarkaði.

Stjórnvöld ættu að forðast að falla í fleiri slíkar gryfjur og fremur fylgja fordæmi ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, sem beitti sér fyrir samkeppnismati OECD á ferðaþjónustu og byggingariðnaði. Út úr þeirri vinnu kom fjöldi tillagna um hvernig megi draga úr samkeppnishömlum fremur en að reisa nýjar og efla samkeppnishæfni fyrirtækja.

Undir lok ársins dró heilbrigðisráðherrann til baka áform um breytingar á verðlagningu lyfja, sem hefðu leitt til þess að fjöldi lyfja hefði verið afskráður af íslenzka markaðnum. Þau áform eru angi af stærra máli; heilbrigðisyfirvöld hafa um árabil haldið uppi opinberri verðstýringu á lyfjum, sem bæði hindrar að ný lyf með bætta virkni séu skráð á Íslandi og dregur úr kostnaðarhagræði í heilbrigðiskerfinu til lengri tíma litið. Bráðnauðsynlegt er að endurskoða þessa stefnu.

Í faraldrinum kom vel í ljós hversu mikilvægt hlutverk einkafyrirtæki leika við að tryggja velferð og öryggi landsmanna. Lyfja- og heilbrigðisvörufyrirtæki áttu stóran þátt í að tryggja að nóg væri til af lyfjum, varnarbúnaði og lækningatækjum í mestu farsótt í heila öld. Innflutningsverzlunin sýndi mikla útsjónarsemi til að tryggja fæðuöryggi landsmanna og aðgang að daglegum nauðsynjum. Það væri ánægjuleg breyting að stjórnvöld viðurkenndu mikilvægi einkageirans og hættu að leggja steina í götu fyrirtækja í þessum greinum.

Félag atvinnurekenda

Undirverðlagning á undirverðlagningu ofan

Published

on

27. febrúar 2021

Grein Ólafs Stephensen, framkvæmdastjóra FA, í Morgunblaðinu 27. febrúar 2021.

Í fjórtán mánuði hefur það ástand ríkt á póstmarkaði að verðskrá ríkisfyrirtækisins Íslandspósts fyrir pakkadreifingu er langt undir raunkostnaði við að veita þjónustuna. Það vegur að rekstrargrundvelli keppinauta fyrirtækisins, vöruflutninga- og póstdreifingarfyrirtækja sem ýmist þjónusta allt landið eða sitt heimasvæði, þá gjarnan í samstarfi við önnur einkafyrirtæki. Lagabreyting um eitt verð á pakkadreifingu fyrir allt landið, sem Pósturinn hefur hengt hatt sinn á, var sögð í þágu byggðastefnu. Það er skrýtnasta byggðastefna sögunnar að grafa undan rekstri fyrirtækja víða um land með undirverðlagningu ríkisfyrirtækis.

Gjaldskrá Póstsins brýtur gegn því skýra ákvæði póstlaganna að verðskrár fyrir alþjónustu skuli miða við raunkostnað við veitingu þjónustunnar, að viðbættum hæfilegum hagnaði.

Alþingismenn átta sig ári síðar
Í Morgunblaðinu á miðvikudag tjáðu formaður og varaformaður umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis sig um stöðuna. Báðir tala þeir um að bjóða eigi út alþjónustu á póstmarkaði. Það er ekki galin hugmynd, en gerir ekkert til að bæta úr stöðunni sem lýst er hér að ofan. Það þarf að stöðva undirverðlagningu Íslandspósts áður en hún veldur enn meira skaða á póstmarkaði en orðið er.

Bæði Bergþór Ólason og Jón Gunnarsson segjast vera steinhissa á að verðskrá Póstsins skekki samkeppnisstöðuna á póstmarkaðnum. Félag atvinnurekenda (FA) hefur þó bent á verðskrána, ólögmæti hennar og afleiðingar, síðan í janúar í fyrra. Það er út af fyrir sig jákvætt að alþingismenn eru að byrja að átta sig rúmu ári síðar, en það virðist enn djúpt á hugmyndum um hvernig stjórnvöld geti gripið í taumana.

Jón segist í blaðinu telja að Pósturinn sé í erfiðri stöðu, þar sem hærri verðskrá „myndi hafa neikvæð áhrif á samkeppnisstöðu Póstsins á höfuðborgarsvæðinu og skilja fyrirtækið eftir með dýrasta reksturinn.“ Hér hefur grundvallaratriði farið framhjá varaformanni samgöngunefndar, sem var þó bent á í minnisblaði sem FA sendi nefndinni fyrir fund hennar 21. janúar síðastliðinn. Þar kom fram að pakkaþjónusta Póstsins var þegar undirverðlögð á árinu 2019; þorra 527 milljóna króna taps af samkeppnisrekstri innan alþjónustu á því ári mátti rekja til pakkasendinga innanlands, samkvæmt því sem Póst- og fjarskiptastofnun (PFS) staðfesti við Morgunblaðið 11. desember sl.

Með öðrum orðum var pakkadreifingin undirverðlögð um hundruð milljóna króna á árinu 2019 og ætla má að þótt Pósturinn hefði reiknað út meðalverð fyrir þjónustuna á landinu öllu í ársbyrjun 2020 hefði verðskráin á höfuðborgarsvæðinu áfram verið undir raunkostnaði.

Lagaákvæðið sem gleymdist
Póst- og fjarskiptastofnun hefur birt makalausa ákvörðun sem sagt hefur verið frá hér í blaðinu, þar sem Íslandspósti eru reiknaðar 509 milljónir króna í greiðslur vegna alþjónustubyrði, þar á meðal 126 milljónir króna vegna áðurnefnds lagaákvæðis um eitt verð um allt land og 181 milljón í viðbót vegna þjónustu á svæðum sem PFS hefur tekið sér fyrir hendur að skilgreina sem „óvirk markaðssvæði“ jafnvel þótt þar hafi lengi verið samkeppni í pakkadreifingu. Samtals er því niðurgreiðsla skattgreiðenda á undirverðlagðri pakkaþjónustu Íslandspósts líklega vel á þriðja hundrað milljóna króna.

Í grein undirritaðs hér í blaðinu 16. febrúar síðastliðinn var lýst furðu á fréttum af því að „samtal“ ætti sér stað á milli samgöngu- og fjármálaráðuneyta, PFS og Póstsins um greiðslur vegna alþjónustubyrði. Þetta vakti óneitanlega spurningar um hvort rétt væri að verki staðið, því að útreikningar á alþjónustubyrði eru ekki pólitískt viðfangsefni. Sú virðist þó hafa orðið raunin.

Eftir að FA vakti fyrst athygli á ólögmæti pakkagjaldskrár Póstsins í janúar í fyrra sýndi Póst- og fjarskiptastofnun viðleitni til að sinna eftirlitshlutverki sínu og krafðist þess að fyrirtækið sýndi fram á að hún uppfyllti það ákvæði póstlaganna að verðskrár fyrir alþjónustu taki mið af raunkostnaði. Það gat Pósturinn augljóslega ekki gert. Þetta ákvæði er lykilatriði í póstlögum, ekki bara hér á landi heldur í Evrópulöggjöfinni, og er ætlað að koma í veg fyrir skaðlega undirverðlagningu og óréttmæta samkeppnishætti alþjónustuveitenda. Ekki þarf að fletta lengi í ákvörðunum PFS til að sjá að þetta ákvæði hefur árum saman verið rauður þráður í umfjöllun um gjaldskrár Íslandspósts.

Nú bregður hins vegar svo við að í 41 bls. ákvörðun PFS um niðurgreiðslu skattgreiðenda á kostnaði Íslandspósts er þetta lagaákvæði ekki nefnt einu orði – eins og það hafi bara gufað upp úr lögunum sem stofnunin á að hafa eftirlit með!

Þetta bendir sterklega til þess að Póst- og fjarskiptastofnun sé alls ekki sjálfstæð í störfum sínum eins og hún á að vera, heldur láti hún stjórnmálamenn segja sér fyrir verkum.

Skeytingarleysi, seinagangur og meðvirkni
Viðbrögð ráðuneyta, Alþingis og eftirlitsstofnana við þeirri stöðu sem lýst var hér í upphafi, ólögmætri undirverðlagningu þjónustu ríkisfyrirtækis á kostnað einkarekinna keppinauta, hafa einkennzt af skeytingarleysi, seinagangi og því sem verður líklega bezt lýst sem meðvirkni. Undirritaður hefur spurt áður og spyr nú enn – það mætti til dæmis beina spurningunni til formanns og varaformanns samgöngunefndar Alþingis fyrst nú örlar loks á skilningi hjá þeim – hver ætlar að taka í taumana og stöðva þetta framferði Póstsins?

Continue Reading

Félag atvinnurekenda

Gámaskortur vegna faraldursins margfaldar flutningskostnað frá Asíu

Published

on

25. febrúar 2021

Dæmi eru um að kostnaður við að flytja vörur frá Kína til Íslands hafi þre- til fimmfaldast á milli ára vegna gámaskorts ytra sem rekja má til COVID-19. Það gæti leitt til þess að verð á ódýrari innfluttri matvöru, eins og hrísgrjónum og núðlum, hækki tímabundið um 20–40 prósent. Þetta segir Ólafur Stephensen, framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda, í samtali við Fréttablaðið í dag.

FA þekkir dæmi þess að kostnaður við að flytja gám frá Kína, sem var á bilinu 400–500 þúsund krónur fyrir ári, sé kominn yfir tvær milljónir. „Þetta hefur óhjákvæmilega áhrif á verðlag vara frá Asíu, einkum og sér í lagi ódýrari vöru, þar sem flutningskostnaðurinn er hærra hlutfall af innflutningsverðinu. Við getum tekið dæmi af matvöru eins og hrísgrjónum eða núðlum. Verð á slíkum vörum gæti hækkað um 20–40 prósent en sú hækkun er væntanlega tímabundin, að því gefnu að ástandið í alþjóðlegum skipaflutningum komist aftur í eðlilegt horf með því að faraldurinn réni í kjölfar bólusetninga,“ segir Ólafur.

Lárus Óskarsson, framkvæmdastjóri Aðfanga, heildsölu í eigu Haga, segir í sömu frétt að kostnaðarverð á mörgum tilbúnum vörum og vöruflokkum hækki hjá þeim sem flytja inn vörur frá Austurlöndum, hvort sem er beint eða í gegnum vöruhús í Evrópu. „Flokkar eins og núðlur, hrísgrjón, túnfiskur, ananas, kókósmjólk og frosnir ávextir, koma fyrst upp í hugann.“

Haft er eftir Braga Þór Marinóssyni, framkvæmdastjóra alþjóðasviðs Eimskips að á fyrri hluta ársins 2020 hafi stóru skipafélögin dregið úr flutningum á milli Asíu og Evrópu vegna minni eftirspurnar. Eftirspurnin hafi hins vegar glæðst síðar á árinu. „Það er ekki sjálfgefið að vöruflutningar séu jafnir í báðar áttir. Það er til að mynda mikið framleitt í Kína og flutt til Evrópu. Það gerði það að verkum að það söfnuðust upp tómir gámar í Evrópu.“

Umfjöllun Fréttablaðsins

Continue Reading

Félag atvinnurekenda

307 milljóna niðurgreiðsla á undirverðlagningu Póstsins

Published

on

22. febrúar 2021

Póst- og fjarskiptastofnun (PFS) hefur úrskurðað Íslandspósti 509 milljónir króna í framlag frá skattgreiðendum vegna alþjónustubyrði ársins 2020. Inni í þeirri tölu eru m.a. 126 milljónir króna vegna taps fyrirtækisins sökum undirverðlagningar á pakkagjaldskrá Póstsins, sem hefur verið í gildi frá ársbyrjun 2020 og 181 milljón króna vegna þjónustu á „óvirkum“ markaðssvæðum þar sem engu að síður ríkir samkeppni. Félag atvinnurekenda ber brigður á ákvörðunina og telur að stjórnvöld geti ekki látið viðgangast að ríkisfyrirtækið undirverðleggi pakkaflutninga og grafi þannig undan rekstri keppinauta um allt land.

Ekki eitt orð um skyldu til að verðleggja í samræmi við raunkostnað
Pakkagjaldskrá Póstsins var breytt með vísan til ákvæðis, sem kom inn í ný póstlög í meðförum Alþingis, þess efnis að gjaldskrá fyrir alþjónustu skuli vera sú sama um allt land. Hún tók hins vegar ekki tillit til þess skýra ákvæðis póstlaga (3. málsgrein 17. greinar) að gjaldskrá vegna alþjónustu skuli taka mið af raunkostnaði, að viðbættum hæfilegum hagnaði. Þetta ákvæði er lykilatriði í löggjöfinni og er ætlað að hindra undirverðlagningu og ósanngjarna samkeppnishætti alþjónustuveitanda. Athygli vekur að í umfjöllun PFS um hina undirverðlögðu gjaldskrá Póstsins er þetta lagaákvæði ekki nefnt einu orði, eins og það sé ekki til í lögunum.

Þvert á móti virðist PFS fallast á rök Póstsins um að það að láta gjaldskrána taka mið af meðalverði um allt land myndi fela í sér „arðránsmisnotkun“ á höfuðborgarsvæðinu af því að þá væri verið að láta viðskiptavini þar niðurgreiða þjónustu við notendur á landsbyggðinni. Stofnunin telur að sú staða hefði mögulega komið upp að verið væri að „okra“ á höfuðborgarsvæðinu. Þá virðist þó horft framhjá því að gjaldskrá fyrir bréfasendingar Póstsins hefur um árabil verið sú sama um allt land og jafnframt eru viðtakendur pakkasendingar frá Evrópuríkjum látnir greiða sama aukagjald og viðtakendur sendinga frá Kína til að greiða niður meint tap Póstins af síðarnefndu sendingunum.

Skotið fast á Alþingi
PFS skýtur hins vegar föstum skotum á umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis í ákvörðuninni og segir að nefndin hafi ekki gætt að því að með umræddri breytingu væri hún að auka greiðslur úr ríkissjóði vegna alþjónustu, sem ekki var gert ráð fyrir í fjármálaáætlun ríkisins. Þá virðist engin greining hafa farið fram af hálfu Alþingis um mögulegar fjárhagslegar afleiðingar lagabreytingarinnar fyrir þann aðila sem skylt væri að starfa undir kvöðinni um sama verð fyrir alþjónustu um allt land.

Niðurgreiðsla samkeppni á „óvirkum“ svæðum
Í ákvörðun PFS er jafnframt samþykkt 181 milljónar króna framlag til Póstsins vegna þjónustu á svæðum sem PFS hefur tekið sér fyrir hendur að skilgreina sem „óvirk markaðssvæði“ sem ekki falla undir landpósta. Á öllum þessum „óvirku markaðssvæðum“ starfar engu að síður fjöldi fyrirtækja í samkeppni við Póstinn. Þau fyrirtæki þurfa nú að keppa við ríkisstyrkta samkeppni. Stjórnendur Póstsins hafa tekið þá viðskiptalegu ákvörðun að halda úti fimm daga þjónustu á þessum stöðum, þrátt fyrir að alþjónustuskyldan kveði aðeins á um tveggja daga þjónustu. Sú ákvörðun er til að mæta samkeppni frá einkafyrirtækjum á viðkomandi svæðum.

Stjórnvöld verða að taka í taumana
„Við teljum þessa ákvörðun um 307 milljóna króna niðurgreiðslu skattgreiðenda á undirverðlagningu þjónustu Póstsins með miklum ólíkindum,“ segir Ólafur Stephensen, framkvæmdastjóri FA. „Staðan er nú sú að stofnunin sem á að hafa eftirlit með póstmarkaðnum fellst á að undirverðlagning, sem bitnar hart á vörudreifingarfyrirtækjum um allt land, sé fjármögnuð úr sjóðum almennings. Ef þessi ákvörðun PFS stendur er stofnunin búin að skuldbinda ríkið til að greiða milljarða króna á komandi árum. Það getur ekki verið að samgönguráðherra eða Alþingi ætli að láta þetta viðgangast. Stjórnvöld verða einfaldlega að taka í taumana.“

Continue Reading

Vinsælast

Allur réttur áskilin © 2020 Tíðin